صفحه اصلی > اخبار
روایت دردهای مشترک سه استان در «روایت سیل»/ گفت و گو با «مصطفی شوقی» کارگردان اثر
24 آذر 1398

روایت دردهای مشترک سه استان در «روایت سیل»/ گفت و گو با «مصطفی شوقی» کارگردان اثر

روایت کارگردان «روایت سیل» از نحوه ساخت و جزییات مختلف مستندی که به مهم ترین اتفاق ابتدای سال 1398 می پردازد. مصطفی شوقی، روزنامه نگاری است که مستندساز شده است. «هويدا، زندگی، زمانه و مرگ» «علم، مردی برای تمام فصول»، «شورش علیه سازندگی» و «سید میثم» چهار کار قبلی اوست که در اين میان مستند «هويدا» و مستند «سازندگی»، بهتر ديده شده است. او در «روايت سیل» تلاش کرده، از ديد روزنامه نگارانه داستان سیل در سه استان گلستان، لرستان و خوزستان را روايت کند. در اين راه، او با تعداد زيادی از کنشگران از مديران ملی و محلی گرفته تا روزنامه نگاران صحبت کرده است و در اين میان مصاحبه های خاصی به طور مثال با استاندار گلستان انجام داده که در روزهای سیل اين استان در محل کار خود حاضر نبود. با او در مورد اين مستند صحبت کرديم.

چه شد که «روایت سیل» را ساختی؟

ما برای مستند ساختن نرفته بوديم. رفته بوديم کمک کنیم. مثل بسیاری از کنشگران و ناظران ديگر. رفته بوديم آق قلا با بچه ها اگر بتوانیم کمکی کنیم. اما از روز پنجم به اين نتیجه رسیديم که کمک خاصی نمی توانیم بکنیم و بنابراين بايد برويم و داستان ها و قصه های مردم را ثبت و ضبط کنیم و اين طوری کمک کنیم. تقريبا دوازده سیزده روز در آق قلا بوديم که لرستان اتفاق افتاد و سیل ما را برد لرستان و بعد هم ماجرای خوزستان. بنابراين من نرفته بودم مستند بسازم. در بحران ها اين تنها بحرانی بود که من را کشاند و برد و سوالاتی جدی برايم ايجاد کرد. سوالاتی مثل اينکه چرا از ظرفیت بالای گروه جهادی در کنش های اجتماعی ديگر استفاده نمی شود يا اينکه آيا حتما بايد بحران به وجود بیايد که آدم ها اين طور جمع شوند؟

اين مستند، پنجمین مستند توست. در چهار کار قبلی تو روايتی تاريخی ديده بوديم. «علم، مردی برای تمام فصول»، «هويدا، زندگی، زمانه و مرگ» و «ســید میثم»، سه پرتره تاريخی بودند و «شــورش علیه سازندگی» مسايل اجتماعی و اقتصادی دهه هفتاد را به نمايش می کشاند. با اين حال «روايت سیل» در حقیقت نوعی ژورنالیسم اســت درباره واقعه ای که در همین نزديکی ما، از حیث تاريخی، اتفاق افتاد. چه شد که از تاريخ به ژورنالیسم روی آوردی؟

در ماجرای سیل، آن چیزی که بیش از همه جلوی چشــم ما بود، سوالات و خرده روایت ها و داستان های آدم ها و علل و عوامل اتفاقات بود. من تلاش کردم که مجموعه ای از این مسایل را به مستند تبدیل کنم. مثلا با توجه به اینکه زیاد به اســتان گلستان سفر می کنم؛ از بافت اجتماعی سیاسی و فرهنگی استان باخبرم. آنجا یک سری الیگارشی و بازیگران محلی دارد که در مواقع بحرانی مثل ســیل، خودشان و تاثیرشان را نشــان می دهد. در استان گلستان، نبود مدیریت کلانی که باید در استان باشد به چشــم می آمد یا تضاد منافعی که در لایه های مختلف اجتماعی موجود بود. این مستند در واقع تلاشــی بود برای به نمایش گذاشتن این موارد و همان طور که گفتی نوعی ژورنالیسم بود.

يکی از انتقادهای من به مســتند، در مورد همین نکته ای است که بیان کردی. تا به حال چیزی در مورد آن الیگارشی محلی موثر در استان نشنیده بودم. با اين حال اين پروژه به قدری بزرگ شده که مستندساز بايد از خیلی موضوعات بگذرد و تازه به 88 دقیقه مستند برسد. فکر نمی کنی بهتر بود به طور مثال اين مستند صرفا در مورد روايت سیل گلستان می بود؟

نکته این بود که رگه هایی از حوادث مشــابه را در این ســه اســتان (گلســتان، لرســتان و خوزستان) می دیدیم. تجاوز به حریم بستر رودخانه و خانه ساختن کنار آن در شهر آق قلای گلستان، در خوزستان و در پلدختر و معمولان لرســتان دیده می شد. در هر سه استان مردم احســاس محرومیت می کنند. احســاس محرومیتی که از خود تبعیض بدتر است. این دردهای مشترک باعث شد که روایت سیل، روایت هر سه استان باشد.

ولی اين باعث شده که بســیاری از روايت ها و خرده داستان ها را نگويی. مثلا در خلاصه اول فیلم، يزله خوزســتان را می بینیم ولی در بخش روايت خوزستان نمی بینیم يا در ماجرای گلستان از آن حاشیه جدی در مورد کلیپ سینه زنی در میان آب گذشتی.

روایت یزله به شکلی دیگر در بخش خوزستان موجود است آنجا که می گویم انگار دفاع مقدس دوباره پدیدار شده بود. در عین حال، اگرچه حواشی مهم بود و خود من نیز گفتم که به تعداد آدم ها روایت داریم ولی من به دنبال روایتــی کلان و روزنامه نگارانه در خصوص علل و عوامل ماجرا بودم. ســوال من این بود که قبل از سیل چه شد؟ در سه اســتان یک تضاد مدیریتی موجود است. برخی از آدم ها می گویند این جاده را باید ببریم ولی مدیریت عالی کشور مثلا در سطح رئیس جمهور مخالف است. در خوزستان مدیریت بحران می گوید فلان روستا برود زیر آب و مقاومت می شــود. در لرستان جنگ روانی اســت که می گوید اینجا زیر آب رفت و دیگر هیچ چیزی باقی نمانده است.

از لرســتان صحبت کردی. خبرهايی در آن روزها از غارت کمک های مردمی توسط برخی از اشرار بود ولی در مستند تو چیزی ديده نشد.

بله. من هم ایــن خبرها را داشــتم. مثلا ایــن خبر را داشتم که فردی برای رســیدن به محل زندگی خود از هلیکوپتر امدادی اســتفاده کرده و در واقع دروغ گفته بود. ولــی صحنه هایی دیدم که آن قــدر زیبا بودند که زشــتی ها را با خود بردند. طبیعی است که مشکلاتی در حوزه بحران به وجود می آید. من هم می دانم که در مواقع بحرانی آنچه بیشــتر نمایش داده می شود چهره زشت ماجرا اســت. ولی آن زیبایی ها آن قدر بود که به این زشتی ها نپردازم.

مستند روایت سیل

اين موضوع وفاداری تــو به واقعیت به عنوان يک مستندساز را زير سوال نمی برد؟

نه. به عنوان کســی که در منطقه حضور داشــتم باید بگویم به طور مثال در قبــال بحران هایی که در آمریکا صورت گرفــت؛ کلمه غارت اصلا اپیدمــی نبود. حجم بحران خیلی سنگین اســت و این موارد در آن جزیی. ضمنا من نخواستم به حواشی بپردازم. من باید به این فکر کنم که از نظر حکمرانی چه ضعف هایی داریم. من در مورد دولــت ملت صحبت می کنــم. درباره بحران صحبت می کنم و مدیریت واحد. در مورد طرح وزارت بحرانی که خیلی ها با آن مشــکل دارند. در مورد نظم عمومی مردم در چنین مواقعی.

تصور من به عنــوان مخاطب اين بود که لحن متن و نريشن، متناسب دنیای امروز نبود. کلمات سنگین انتخاب شــده بود. نزديک به يک متن زيبا، تا متنی که فکت بدهد.

من تلاش کردم که در این مســتند، کار تحقیقی کنم. چه در متن و چه در تصاویر. مثلا من تنها دوربینی بودم که در روی سد وشمگیر گلســتان حاضر بود وقتی که این سد سرریز کرد. آنچه که نوشتم هم همان احساسی بود که در لحظه داشتم. مثلا محله ای بود به نام حکیم آباد در آق قلا. آنجا با تراکتور که می رفتیم حجم عظیم آب را دیدم و خانه هایی که میــان آب بود. برای همین گفتم شهری افتاده در دریا و تا بی نهایت آب است. در لرستان آنچه محســوس بود؛ گل آلود بودن بود و شد تعبیر گل شهر. در خوزســتان وقتی تصاویر هوایی را دیدم به غایت زیبا بود، یــک منطقه نفتی محصور در آب شــده بود و یا جاده ای زیر آب بود و هم چنان رفت و آمد در آن ادامه داشــت. پس سعی کردم احساسم را متناسب با واقعیت بنویسم.

حجم بالای تصاوير تولیدی شــما مربوط به گلستان است؟

در استان گلستان و خوزستان، فیلم زیادی گرفتیم. در لرستان و مشخصا پلدختر، ســیلاب یک روز آمده بود، یک روز مانده بود و بعد رفته بود و آب در واقع شــهر را بریده بود. اثرات سیلاب مشخص بود و بنابراین تصاویر کمتری گرفتیم ولی در اســتان گلســتان و خوزستان یک آب گرفتگی بزرگ داشتیم.

کپی رايت اين تصاوير بــه خصوص تصاوير هوايی خريداری شده است؟

همه مال خودمان اســت. مــا یک تیــم خیلی خوب داشــتیم و تقریبــا از آدم های محلی همان اســتان ها استفاده کردیم.

منبع: چهارمین شماره بولتن سیزدهمین جشنواره سینما حقیقت

برای اطلاع و استفاده از سایر مطالب ما، به کانال تلگرام خانه مستند بپیوندید:

آیکون کانال تلگرام خانه مستند

نظرات کاربران

نظر خود را برای ما ارسال کنید:

خبرهای مشابه

جشنواره فیلم‌های ورزشی می‌تواند مردمی‌تر برگزار شود
28 اردیبهشت 1401

جشنواره فیلم‌های ورزشی می‌تواند مردمی‌تر برگزار شود

کارگردان فیلم «درخت زیتون سعد» تاکید کرد که امیدوارم برگزاری جشنواره فیلم‌های ورزشی همچون موضوع آن در ادامه مردمی‌تر...

مدیر خانه مستند خبر داد؛ دوره جدید ارسال طرح به خانه مستند از خردادماه آغاز می‌شود/ حمایت ویژه از کار اولی‌ها
28 اردیبهشت 1401

مدیر خانه مستند خبر داد؛ دوره جدید ارسال طرح به خانه مستند از خردادماه آغاز می‌شود/ حمایت ویژه از کار اولی‌ها

دوره جدید ارسال طرح به خانه مستند از پنجم خردادماه در سایت این مرکز بازگشایی می‌شود و علاقه‌مندان و همچنین مستندسازان می‌توانند طرح‌های خود را در این سامانه ثبت...

نگاهی به تاریخ یمن در مستند «مردان یمنی» پرس تی‌وی
25 اردیبهشت 1401

نگاهی به تاریخ یمن در مستند «مردان یمنی» پرس تی‌وی

به گزارش سایت خانه مستند، مستند «مردان یمنی» به کارگردانی محمد بنکدار تاریخ و ریشه‌های یمن و تاثیر آن در روابط امروزی این کشور با کشورهای همسایه و منطقه را مورد واکاوی قرار...

اعلام اسامی نامزدهای نهایی دو بخش جشنواره ملی مستند رادیویی «پژواک»
25 اردیبهشت 1401

اعلام اسامی نامزدهای نهایی دو بخش جشنواره ملی مستند رادیویی «پژواک»

به گزارش سایت خانه مستند، با نزدیک شدن به زمان برگزاری نخستین جشنواره ملی مستند رادیویی «پژواک»، اسامی ده نامزد‌ نهایی بخش گزارشی و روایی جشنواره اعلام...

زندگی 6 مادر شهید سوژه «رخ مادر» شد/ رونمایی از پوستر مجموعه مستند
25 اردیبهشت 1401

زندگی 6 مادر شهید سوژه «رخ مادر» شد/ رونمایی از پوستر مجموعه مستند

پوستر مجموعه مستند «رخ مادر» به تهیه‌کنندگی امیرحسین اکاتی که به زندگی مادران شهدا می‌پردازد، رونمایی...

همکاری سازمان سینمایی و بنیاد شهید برای برای ساخت آثار سینمایی و مستند
18 اردیبهشت 1401

همکاری سازمان سینمایی و بنیاد شهید برای برای ساخت آثار سینمایی و مستند

به گزارش سایت خانه مستند به نقل از روابط عمومی سازمان سینمایی، محمد خزاعی رییس سازمان سینمایی در نشست مشترکی با امیرحسین قاضی زاده هاشمی رییس بنیاد شهید و...

مستند «روزهای بی‌خبری» در راه ایتالیا/ روایت بازمانده‌ای 84 ساله
18 اردیبهشت 1401

مستند «روزهای بی‌خبری» در راه ایتالیا/ روایت بازمانده‌ای 84 ساله

مستند روزهای بی‌خبری به کارگردانی ابوالفضل تاجیک و تهیه کنندگی مهدی مطهر در بخش رسمی و رقابتی جشنواره چفالو 2022 ایتالیا پذیرفته شده...

هیات مدیره جدید انجمن صنفی کارگردانان سینمای مستند معرفی شدند
18 اردیبهشت 1401

هیات مدیره جدید انجمن صنفی کارگردانان سینمای مستند معرفی شدند

به گزارش سایت خانه مستند به نقل از انجمن صنفی کارگردانان سینمای مستند، در اولین نشست هیات مدیره جدید انجمن صنفی کارگردانان سینمای مستند رئیس، نائب رئیس، دبیر، خزانه دار و سخنگوی انجمن معرفی...

اکران آنلاین «قوس الکتریکی» به مناسبت هفته معلم / روایتی از سیستم غلط آموزشی
12 اردیبهشت 1401

اکران آنلاین «قوس الکتریکی» به مناسبت هفته معلم / روایتی از سیستم غلط آموزشی

مستند «قوس الکتریکی» تولید شده در خانه مستند، به مناسبت هفته معلم به صورت رایگان اکران آنلاین خود را آغاز...