خانه مستند

خانه ای برای مستند و مستندسازان

صفحه اصلی > اخبار
روایت دردهای مشترک سه استان در «روایت سیل»/ گفت و گو با «مصطفی شوقی» کارگردان اثر
24 آذر 1398

روایت دردهای مشترک سه استان در «روایت سیل»/ گفت و گو با «مصطفی شوقی» کارگردان اثر

روایت کارگردان «روایت سیل» از نحوه ساخت و جزییات مختلف مستندی که به مهم ترین اتفاق ابتدای سال 1398 می پردازد. مصطفی شوقی، روزنامه نگاری است که مستندساز شده است. «هويدا، زندگی، زمانه و مرگ» «علم، مردی برای تمام فصول»، «شورش علیه سازندگی» و «سید میثم» چهار کار قبلی اوست که در اين میان مستند «هويدا» و مستند «سازندگی»، بهتر ديده شده است. او در «روايت سیل» تلاش کرده، از ديد روزنامه نگارانه داستان سیل در سه استان گلستان، لرستان و خوزستان را روايت کند. در اين راه، او با تعداد زيادی از کنشگران از مديران ملی و محلی گرفته تا روزنامه نگاران صحبت کرده است و در اين میان مصاحبه های خاصی به طور مثال با استاندار گلستان انجام داده که در روزهای سیل اين استان در محل کار خود حاضر نبود. با او در مورد اين مستند صحبت کرديم.

چه شد که «روایت سیل» را ساختی؟

ما برای مستند ساختن نرفته بوديم. رفته بوديم کمک کنیم. مثل بسیاری از کنشگران و ناظران ديگر. رفته بوديم آق قلا با بچه ها اگر بتوانیم کمکی کنیم. اما از روز پنجم به اين نتیجه رسیديم که کمک خاصی نمی توانیم بکنیم و بنابراين بايد برويم و داستان ها و قصه های مردم را ثبت و ضبط کنیم و اين طوری کمک کنیم. تقريبا دوازده سیزده روز در آق قلا بوديم که لرستان اتفاق افتاد و سیل ما را برد لرستان و بعد هم ماجرای خوزستان. بنابراين من نرفته بودم مستند بسازم. در بحران ها اين تنها بحرانی بود که من را کشاند و برد و سوالاتی جدی برايم ايجاد کرد. سوالاتی مثل اينکه چرا از ظرفیت بالای گروه جهادی در کنش های اجتماعی ديگر استفاده نمی شود يا اينکه آيا حتما بايد بحران به وجود بیايد که آدم ها اين طور جمع شوند؟

اين مستند، پنجمین مستند توست. در چهار کار قبلی تو روايتی تاريخی ديده بوديم. «علم، مردی برای تمام فصول»، «هويدا، زندگی، زمانه و مرگ» و «ســید میثم»، سه پرتره تاريخی بودند و «شــورش علیه سازندگی» مسايل اجتماعی و اقتصادی دهه هفتاد را به نمايش می کشاند. با اين حال «روايت سیل» در حقیقت نوعی ژورنالیسم اســت درباره واقعه ای که در همین نزديکی ما، از حیث تاريخی، اتفاق افتاد. چه شد که از تاريخ به ژورنالیسم روی آوردی؟

در ماجرای سیل، آن چیزی که بیش از همه جلوی چشــم ما بود، سوالات و خرده روایت ها و داستان های آدم ها و علل و عوامل اتفاقات بود. من تلاش کردم که مجموعه ای از این مسایل را به مستند تبدیل کنم. مثلا با توجه به اینکه زیاد به اســتان گلستان سفر می کنم؛ از بافت اجتماعی سیاسی و فرهنگی استان باخبرم. آنجا یک سری الیگارشی و بازیگران محلی دارد که در مواقع بحرانی مثل ســیل، خودشان و تاثیرشان را نشــان می دهد. در استان گلستان، نبود مدیریت کلانی که باید در استان باشد به چشــم می آمد یا تضاد منافعی که در لایه های مختلف اجتماعی موجود بود. این مستند در واقع تلاشــی بود برای به نمایش گذاشتن این موارد و همان طور که گفتی نوعی ژورنالیسم بود.

يکی از انتقادهای من به مســتند، در مورد همین نکته ای است که بیان کردی. تا به حال چیزی در مورد آن الیگارشی محلی موثر در استان نشنیده بودم. با اين حال اين پروژه به قدری بزرگ شده که مستندساز بايد از خیلی موضوعات بگذرد و تازه به 88 دقیقه مستند برسد. فکر نمی کنی بهتر بود به طور مثال اين مستند صرفا در مورد روايت سیل گلستان می بود؟

نکته این بود که رگه هایی از حوادث مشــابه را در این ســه اســتان (گلســتان، لرســتان و خوزستان) می دیدیم. تجاوز به حریم بستر رودخانه و خانه ساختن کنار آن در شهر آق قلای گلستان، در خوزستان و در پلدختر و معمولان لرســتان دیده می شد. در هر سه استان مردم احســاس محرومیت می کنند. احســاس محرومیتی که از خود تبعیض بدتر است. این دردهای مشترک باعث شد که روایت سیل، روایت هر سه استان باشد.

ولی اين باعث شده که بســیاری از روايت ها و خرده داستان ها را نگويی. مثلا در خلاصه اول فیلم، يزله خوزســتان را می بینیم ولی در بخش روايت خوزستان نمی بینیم يا در ماجرای گلستان از آن حاشیه جدی در مورد کلیپ سینه زنی در میان آب گذشتی.

روایت یزله به شکلی دیگر در بخش خوزستان موجود است آنجا که می گویم انگار دفاع مقدس دوباره پدیدار شده بود. در عین حال، اگرچه حواشی مهم بود و خود من نیز گفتم که به تعداد آدم ها روایت داریم ولی من به دنبال روایتــی کلان و روزنامه نگارانه در خصوص علل و عوامل ماجرا بودم. ســوال من این بود که قبل از سیل چه شد؟ در سه اســتان یک تضاد مدیریتی موجود است. برخی از آدم ها می گویند این جاده را باید ببریم ولی مدیریت عالی کشور مثلا در سطح رئیس جمهور مخالف است. در خوزستان مدیریت بحران می گوید فلان روستا برود زیر آب و مقاومت می شــود. در لرستان جنگ روانی اســت که می گوید اینجا زیر آب رفت و دیگر هیچ چیزی باقی نمانده است.

از لرســتان صحبت کردی. خبرهايی در آن روزها از غارت کمک های مردمی توسط برخی از اشرار بود ولی در مستند تو چیزی ديده نشد.

بله. من هم ایــن خبرها را داشــتم. مثلا ایــن خبر را داشتم که فردی برای رســیدن به محل زندگی خود از هلیکوپتر امدادی اســتفاده کرده و در واقع دروغ گفته بود. ولــی صحنه هایی دیدم که آن قــدر زیبا بودند که زشــتی ها را با خود بردند. طبیعی است که مشکلاتی در حوزه بحران به وجود می آید. من هم می دانم که در مواقع بحرانی آنچه بیشــتر نمایش داده می شود چهره زشت ماجرا اســت. ولی آن زیبایی ها آن قدر بود که به این زشتی ها نپردازم.

مستند روایت سیل

اين موضوع وفاداری تــو به واقعیت به عنوان يک مستندساز را زير سوال نمی برد؟

نه. به عنوان کســی که در منطقه حضور داشــتم باید بگویم به طور مثال در قبــال بحران هایی که در آمریکا صورت گرفــت؛ کلمه غارت اصلا اپیدمــی نبود. حجم بحران خیلی سنگین اســت و این موارد در آن جزیی. ضمنا من نخواستم به حواشی بپردازم. من باید به این فکر کنم که از نظر حکمرانی چه ضعف هایی داریم. من در مورد دولــت ملت صحبت می کنــم. درباره بحران صحبت می کنم و مدیریت واحد. در مورد طرح وزارت بحرانی که خیلی ها با آن مشــکل دارند. در مورد نظم عمومی مردم در چنین مواقعی.

تصور من به عنــوان مخاطب اين بود که لحن متن و نريشن، متناسب دنیای امروز نبود. کلمات سنگین انتخاب شــده بود. نزديک به يک متن زيبا، تا متنی که فکت بدهد.

من تلاش کردم که در این مســتند، کار تحقیقی کنم. چه در متن و چه در تصاویر. مثلا من تنها دوربینی بودم که در روی سد وشمگیر گلســتان حاضر بود وقتی که این سد سرریز کرد. آنچه که نوشتم هم همان احساسی بود که در لحظه داشتم. مثلا محله ای بود به نام حکیم آباد در آق قلا. آنجا با تراکتور که می رفتیم حجم عظیم آب را دیدم و خانه هایی که میــان آب بود. برای همین گفتم شهری افتاده در دریا و تا بی نهایت آب است. در لرستان آنچه محســوس بود؛ گل آلود بودن بود و شد تعبیر گل شهر. در خوزســتان وقتی تصاویر هوایی را دیدم به غایت زیبا بود، یــک منطقه نفتی محصور در آب شــده بود و یا جاده ای زیر آب بود و هم چنان رفت و آمد در آن ادامه داشــت. پس سعی کردم احساسم را متناسب با واقعیت بنویسم.

حجم بالای تصاوير تولیدی شــما مربوط به گلستان است؟

در استان گلستان و خوزستان، فیلم زیادی گرفتیم. در لرستان و مشخصا پلدختر، ســیلاب یک روز آمده بود، یک روز مانده بود و بعد رفته بود و آب در واقع شــهر را بریده بود. اثرات سیلاب مشخص بود و بنابراین تصاویر کمتری گرفتیم ولی در اســتان گلســتان و خوزستان یک آب گرفتگی بزرگ داشتیم.

کپی رايت اين تصاوير بــه خصوص تصاوير هوايی خريداری شده است؟

همه مال خودمان اســت. مــا یک تیــم خیلی خوب داشــتیم و تقریبــا از آدم های محلی همان اســتان ها استفاده کردیم.

منبع: چهارمین شماره بولتن سیزدهمین جشنواره سینما حقیقت

برای اطلاع و استفاده از سایر مطالب ما، به کانال تلگرام خانه مستند بپیوندید:

آیکون کانال تلگرام خانه مستند

نظرات کاربران

ثبت نظرات :

خبرهای مشابه

«در ابتدای کویر» در راه جشنواره حقیقت/ روایتی تلخ درباره نابودی یک دسترنج بزرگ
26 مهر 1400

«در ابتدای کویر» در راه جشنواره حقیقت/ روایتی تلخ درباره نابودی یک دسترنج بزرگ

مستند «در ابتدای کویر» متقاضی حضور در پانزدهمین دوره جشنواره بین المللی سینما حقیقت شد.

مستند «میتان» آماده نمایش شد/ روایتی از مطالبه گری کارگران معدن آق دره
18 مهر 1400

مستند «میتان» آماده نمایش شد/ روایتی از مطالبه گری کارگران معدن آق دره

مستند اجتماعی «میتان» به کارگردانی باقر سروش و تهیه کنندگی عطا پناهی، متقاضی حضور در پانزدهمین جشنواره سینما حقیقت شد.

«ناقوس دریا» در مسیر جشنواره حقیقت / داستانی از اسارت صیادان ایرانی در دام دزدان دریایی سومالی
12 مهر 1400

«ناقوس دریا» در مسیر جشنواره حقیقت / داستانی از اسارت صیادان ایرانی در دام دزدان دریایی سومالی

مستند «ناقوس دریا» به کارگردانی محسن شیرزایی، متقاضی حضور در پانزدهمین جشنواره سینما حقیقت شد.

چرا این گروه چریکی را کسی نمی شناسد؟ / «دستمال سرخ‌ ها» یا طرفداران پرسپولیس!
04 مهر 1400

چرا این گروه چریکی را کسی نمی شناسد؟ / «دستمال سرخ‌ ها» یا طرفداران پرسپولیس!

محسن تیموری، گردآورنده خاطرات گروه «دستمال سرخ‌ها» می‌گوید زمانی که از کسی می‌پرسیم «دستمال سرخ‌ها» را می‌شناسید می‌گویند همان طرفداران پرسپولیس هستند!؟

«ننه مخمل» آماده نمایش شد/ قصه مادرانگی زنی از جنس کوهستان در راه سینماحقیقت
03 مهر 1400

«ننه مخمل» آماده نمایش شد/ قصه مادرانگی زنی از جنس کوهستان در راه سینماحقیقت

مستند داستانی « ننه مخمل» به کارگردانی امیرحسین خلیل‌زاده با اتمام مراحل فنی، متقاضی حضور در پانزدهمین جشنواره سینماحقیقت شد.

استقبال هزار نفری از «دستمال سرخ‌ها» در کهف‌الشهدا/ صدای مظلومیتی که بعد از 40 سال شنیده شد
28 شهریور 1400

استقبال هزار نفری از «دستمال سرخ‌ها» در کهف‌الشهدا/ صدای مظلومیتی که بعد از 40 سال شنیده شد

مراسم رونمایی مستند «دستمال سرخ‌ها» به کارگردانی حنظله تاج‌الدینی شامگاه روز شنبه 27 شهریورماه با استقبال جمعیتی بالغ بر هزار نفر در کهف‌الشهدای تهران برگزار شد.

«فالکن» به وی‌او‌دی رسید/ داستان عملیاتی که باعث عقب‌نشینی آمریکا از عراق شد
27 شهریور 1400

«فالکن» به وی‌او‌دی رسید/ داستان عملیاتی که باعث عقب‌نشینی آمریکا از عراق شد

مستند «فالکن» به کارگردانی سید محمدمهدی پوریزدان‌پرست با موضوع سرگذشت پادگانی به نام فالکن در جنوب بغداد که پس از عملیات نیروهای مردمی عراق باعث عقب‌نشینی ارتش آمریکا از این کشور شد، به پخش تلویزیونی رسید.

«پرواز بی بازگشت» در مسیر سینماحقیقت پانزدهم/ عامل قتل عام پرندگان میانکاله چه بود؟
27 شهریور 1400

«پرواز بی بازگشت» در مسیر سینماحقیقت پانزدهم/ عامل قتل عام پرندگان میانکاله چه بود؟

مستند زیست محیطی و کاوشگر «پرواز بی بازگشت» به کارگردانی مسعود دهنوی با محوریت کشف راز فاجعه زیست محیطی مرگ پرندگان تالاب میانکاله، با اتمام مراحل فنی آماده نمایش شد.

رونمایی مستند «دستمال سرخ‌ها» با روایتگری حاج حسین یکتا در آستانه هفته دفاع مقدس
24 شهریور 1400

رونمایی مستند «دستمال سرخ‌ها» با روایتگری حاج حسین یکتا در آستانه هفته دفاع مقدس

مراسم رونمایی مستند سینمایی «دستمال سرخ‌ها» در آستانه چهل و یکمین سالگرد دفاع مقدس شامگاه روز شنبه 27 شهریور با روایت‌گری حاج حسین یکتا در کهف‌الشهدا برگزار خواهد شد.

در پزشکی قانونی چه می گذرد؟ آشنایی با پزشکی قانونی به بهانه اکران مستند سینمایی کاشف
22 شهریور 1400

در پزشکی قانونی چه می گذرد؟ آشنایی با پزشکی قانونی به بهانه اکران مستند سینمایی کاشف

سازمان پزشکی قانونی یکی از زیرمجموعه های قوه قضائیه است که به منظور کارشناسی در امور پزشکی و تحقیق در وقوع جرم ها و بررسی بسیاری از دعاوی کیفری مثل قتل، تجاوز به عنف و تجاوز جنسی فعالیت می کند.

پزشکی قانونی از زاویه‌ای که تاکنون ندیده‌اید/ نگاهی به مستند «کاشف»
21 شهریور 1400

پزشکی قانونی از زاویه‌ای که تاکنون ندیده‌اید/ نگاهی به مستند «کاشف»

این روزها مستند داستانی «کاشف» در سایت خانه مستند اکران آنلاین شده است و برای اولین بار دوربین کنجکاو سینمای مستند به درون ساختار ناشناخته پزشکی قانونی رفته و تصویری متفاوت از آنچه در ذهن مردم وجود دارد را به تصویر کشیده است.

اینجا فقط برای تشریح جنازه‌ها نیست!/ در پزشکی قانونی چه می‌گذرد؟
20 شهریور 1400

اینجا فقط برای تشریح جنازه‌ها نیست!/ در پزشکی قانونی چه می‌گذرد؟

حسین فریدون جاه کارگردان مستند سینمایی «کاشف» که به معرفی سازمان پزشکی قانونی پرداخته است، به ارایه توضیحاتی درباره این مستند پرداخت.