خانه مستند

خانه ای برای مستند و مستندسازان

صفحه اصلی > اخبار
دو روایت از سیل / نقدی بر مستندهای «ماهر» و «روایت سیل»
25 آذر 1398

دو روایت از سیل / نقدی بر مستندهای «ماهر» و «روایت سیل»

مهم‌ترین وظیفه فیلمسازان مستند در مواجهه با رخدادها و حوادث طبیعی، پیگیری علل پیش‌آمد، بررسی جوانب و خطرات حادثه، نحوه رویارویی مردم و نیروهای امدادی و دولتی با موضوع، ارایه راه‌حل برای پیش‌گیری، پیش‌بینی و حل موانع به وجود آمده در بحران و همچنین روایت داستان و خاطره افراد حاضر در صحنه است.

دو فیلم مستند ماهر (مسعود دهنوی) و روایت سیل (مصطفی شوقی)، که در سیزدهمین جشنواره بین‌المللی سینما حقیقت، به نمایش درآمدند را می‌توان تلاشی در راستای نیل به این اهداف دانست.

در چهار اپیزود روایت سیل، به سیلابی که در استان‌های گلستان، خوزستان و لرستان اتفاق افتاده، پرداخته شده و در آخرین فصل آن، در قالب بخش بیم‌ها و امیدها، به تشریح درس‌ها و نکاتی که می‌توان از آنها در پیش‌گیری و مدیریت سیل احتمالی بعدی استفاده کرد، پرداخته شده است. اما در مستند ماهر، با کمک خط داستانی مردی به نام ماهر که اصالتاً ترکمن است و برای عروسی خواهرش از ترکیه به آق‌قلا آمده، سعی بر این بوده که با جزییات بیشتر، اتفاقات آن روزهای گلستان بررسی شوند.

این تفاوت دیدگاه و راوی در این دو مستند، منجر به این شده که در مستند اول با بهره‌گیری از گزارش، مصاحبه، عکس، فیلم‌های هوایی، تصاویر موبایلی، مکالمات ضبط شده مسئولین و همچنین انعکاس نظرات کنشگران (از کارشناسان رسانه و شبکه‌های اجتماعی گرفته تا متخصصان حوزه جامعه‌شناسی و سیاست) رخداد سیل در سه استان مذکور، تشریح شود اما مستند دوم، بدون تلاش مستقیم، به واکاوی علل سیل در آق‌قلا، به تلاش نیروهای مردمی با تأکید بر زندگی شخصی و احوالات روزانه ماهر، اهتمام می‌ورزد. همین گوناگونی و تنوع در روایت، منجر به این شده که روایت سیل، بیش از آنکه رویکرد مردمی در سیل اخیر را مورد توجه قرار دهد، به توضیح و تفسیر عوامل این رخداد، نقش مسئولین محلی، سیاسیون، ناکارآمدی دولت، مشکلات و موانع اقتصادی، آسیب‌های محیط زیستی و همچنین ضعف در ستاد مدیریت بحران بپردازد و در ماهر، انگشت اشاره فیلم‌ساز، به سمت احساسات و مسئولیت‌پذیری مردم بومی و ناسیونالیسم ذاتی ترکمن‌ها باشد و بیننده را از نوعی آگاهی جمعی مردم آق‌قلا که به حس وفاداری و شور و دلبستگی آنها به میهن، منجر می‌شود، آگاه کند. حسی که در ماهر به خوبی نمایان است و در نهایت در پایان باز فیلم، او را در دوراهی مهاجرت به ترکیه و ماندن در ایران بیندازد و هرچند که با وجود تلاش تیم مستند در سکانس‌های پایانی، علقه شخصی ماهر، در جهت ماندن در وطن است، اما مخاطب را به تفکر و تأمل در آینده پیش روی او و خانواده‌اش وادار کند.

در روایت سیل، هرچند که دید روزنامه‌نگاری، به دیدگاه مستندسازی، غالب است و بدون شک، به ریشه ژورنالیستی کارگردان اثر، مربوط می‌شود، اما شتاب‌زدگی ذاتی حادثه (که در بطن هر رخداد غیرقابل پیش بینی همچون سیل، مستتر است) با تلاش در جهت هم‌پوشانی چندجانبه کارگردان در مواجهه با سیل‌های سه استان کشور، دست به دست هم دادند و به طورکل، مستند را در بیان صریح و دقیق موضوع، با لکنت مواجه کرده و به نوعی این اثر به نمایش مستندات به دست آمده، اکتفا کرده و با نریشن‌ها نیز به توفیق لازم، نرسیده است. از سویی دیگر، هرچند این گروه فیلم‌ساز، بر آن بوده که از گروه و نگاه خاص سیاسی در پیشگیری و مدیریت سیل‌های مورد اشاره، جانبداری نکند، اما به واسطه نگاه گذرا و کم‌عمق به حادثه و سعی در رسیدن به خط واحد فکری و عملی در وقوع سیل، این مهم، به درستی محقق نشده است. هرچند که روایت سیل در فصل چهارم و اپیزود بیم‌ها و امیدها، به نگاه دقیق‌تر و کارشناسی‌تری برای پیشگیری و پیش‌بینی از وقوع چنین رخدادهایی می رسد و به اهمیت رسیدگی بیشتر و خرید تجهیزات و بیان ضعف‌ها و تشریح اشکالات موجود می‌پردازد و مدیران و مسئولین را به توجه هر بیشتر به محرومیت‌های مردم این استان‌ها، معطوف می‌کند.

در ماهر، موضوع، به گونه دیگری است. در این مستند، علاوه بر اینکه به طور اختصاصی، به نمایش مشکلات مردم روستای سقر یلقی در سیل پرداخته می‌شود، به وضعیت کسب و کار ترکمن‌ها و محرومیت‌های این مردم در کسب شغل و خانه و امکانات اولیه زندگی نیز توجه می‌شود؛ مشکلاتی که ماهر را برخلاف میل و علاقه‌اش، وادار به مهاجرت به ترکیه و دوری از خانواده کرده و با سیل، او را در مسقط ‌الراس اجدادیش، زمین‌گیر کرده است. هرچند که مستند ماهر، در فیلمبرداری، مشکلاتی دارد و تعداد تصاویر فلو به جهت عدم‌استفاده از تجهیزات مناسب و عدم‌تسلط تیم فیلمبرداری، زیاد شده، اما پای میز تدوین، به فیلم بهتری، تبدیل شده و توانسته تا اندازه‌ای در بیان داستانش، موفق باشد.

نکته مغفول و دور از نظرمانده و مهم در مورد هر دو مستند، بهره نبردن از موسیقی فولکور و بومی مناطقی است که این مستندها در آنها ساخته شده‌اند. همراهی نوازندگان و خوانندگان محلی این سرزمین‌ها در غم‌ها و شادی‌ها با مردم، بر هیچ کس، پوشیده نیست و نقش مهم آنها در تسکین این دردها و آلام نیز غیرقابل‌انکار است؛ به‌ویژه در مستند ماهر، که در آن از موسیقی و صدای خنیاگران ترکمن؛ یعنی بخشی‌ها و خلیفه‌ها استفاده‌ای نشده است.

در پایان، با توجه به ارجاعات سیاسی و دعواهای ظاهراً ریشه‌دار استاندار معزول گلستان و نماینده مجلس آن استان و همچنین پیگیری انجام نکات مهم و استراتژیک ذکر شده در اپیزود چهارم روایت سیل در جهت پیش گیری از چنین اتفاقاتی در آینده و همچنین بررسی وضعیت جبران خسارت و حل مشکلات مردم آق قلا در مستند ماهر، به نظر می‌آید لزوم ساخت مستندهایی با هدف پیگیری و رسیدن به نتیجه در موارد این چنینی، بیش از پیش، احساس می‌شود.

به قلم: احسان طهماسبی

برای اطلاع و استفاده از سایر مطالب ما، به کانال تلگرام خانه مستند بپیوندید:

آیکون کانال تلگرام خانه مستند

نظرات کاربران

ثبت نظرات :

خبرهای مشابه

«در ابتدای کویر» در راه جشنواره حقیقت/ روایتی تلخ درباره نابودی یک دسترنج بزرگ
26 مهر 1400

«در ابتدای کویر» در راه جشنواره حقیقت/ روایتی تلخ درباره نابودی یک دسترنج بزرگ

مستند «در ابتدای کویر» متقاضی حضور در پانزدهمین دوره جشنواره بین المللی سینما حقیقت شد.

مستند «میتان» آماده نمایش شد/ روایتی از مطالبه گری کارگران معدن آق دره
18 مهر 1400

مستند «میتان» آماده نمایش شد/ روایتی از مطالبه گری کارگران معدن آق دره

مستند اجتماعی «میتان» به کارگردانی باقر سروش و تهیه کنندگی عطا پناهی، متقاضی حضور در پانزدهمین جشنواره سینما حقیقت شد.

«ناقوس دریا» در مسیر جشنواره حقیقت / داستانی از اسارت صیادان ایرانی در دام دزدان دریایی سومالی
12 مهر 1400

«ناقوس دریا» در مسیر جشنواره حقیقت / داستانی از اسارت صیادان ایرانی در دام دزدان دریایی سومالی

مستند «ناقوس دریا» به کارگردانی محسن شیرزایی، متقاضی حضور در پانزدهمین جشنواره سینما حقیقت شد.

چرا این گروه چریکی را کسی نمی شناسد؟ / «دستمال سرخ‌ ها» یا طرفداران پرسپولیس!
04 مهر 1400

چرا این گروه چریکی را کسی نمی شناسد؟ / «دستمال سرخ‌ ها» یا طرفداران پرسپولیس!

محسن تیموری، گردآورنده خاطرات گروه «دستمال سرخ‌ها» می‌گوید زمانی که از کسی می‌پرسیم «دستمال سرخ‌ها» را می‌شناسید می‌گویند همان طرفداران پرسپولیس هستند!؟

«ننه مخمل» آماده نمایش شد/ قصه مادرانگی زنی از جنس کوهستان در راه سینماحقیقت
03 مهر 1400

«ننه مخمل» آماده نمایش شد/ قصه مادرانگی زنی از جنس کوهستان در راه سینماحقیقت

مستند داستانی « ننه مخمل» به کارگردانی امیرحسین خلیل‌زاده با اتمام مراحل فنی، متقاضی حضور در پانزدهمین جشنواره سینماحقیقت شد.

استقبال هزار نفری از «دستمال سرخ‌ها» در کهف‌الشهدا/ صدای مظلومیتی که بعد از 40 سال شنیده شد
28 شهریور 1400

استقبال هزار نفری از «دستمال سرخ‌ها» در کهف‌الشهدا/ صدای مظلومیتی که بعد از 40 سال شنیده شد

مراسم رونمایی مستند «دستمال سرخ‌ها» به کارگردانی حنظله تاج‌الدینی شامگاه روز شنبه 27 شهریورماه با استقبال جمعیتی بالغ بر هزار نفر در کهف‌الشهدای تهران برگزار شد.

«فالکن» به وی‌او‌دی رسید/ داستان عملیاتی که باعث عقب‌نشینی آمریکا از عراق شد
27 شهریور 1400

«فالکن» به وی‌او‌دی رسید/ داستان عملیاتی که باعث عقب‌نشینی آمریکا از عراق شد

مستند «فالکن» به کارگردانی سید محمدمهدی پوریزدان‌پرست با موضوع سرگذشت پادگانی به نام فالکن در جنوب بغداد که پس از عملیات نیروهای مردمی عراق باعث عقب‌نشینی ارتش آمریکا از این کشور شد، به پخش تلویزیونی رسید.

«پرواز بی بازگشت» در مسیر سینماحقیقت پانزدهم/ عامل قتل عام پرندگان میانکاله چه بود؟
27 شهریور 1400

«پرواز بی بازگشت» در مسیر سینماحقیقت پانزدهم/ عامل قتل عام پرندگان میانکاله چه بود؟

مستند زیست محیطی و کاوشگر «پرواز بی بازگشت» به کارگردانی مسعود دهنوی با محوریت کشف راز فاجعه زیست محیطی مرگ پرندگان تالاب میانکاله، با اتمام مراحل فنی آماده نمایش شد.

رونمایی مستند «دستمال سرخ‌ها» با روایتگری حاج حسین یکتا در آستانه هفته دفاع مقدس
24 شهریور 1400

رونمایی مستند «دستمال سرخ‌ها» با روایتگری حاج حسین یکتا در آستانه هفته دفاع مقدس

مراسم رونمایی مستند سینمایی «دستمال سرخ‌ها» در آستانه چهل و یکمین سالگرد دفاع مقدس شامگاه روز شنبه 27 شهریور با روایت‌گری حاج حسین یکتا در کهف‌الشهدا برگزار خواهد شد.

در پزشکی قانونی چه می گذرد؟ آشنایی با پزشکی قانونی به بهانه اکران مستند سینمایی کاشف
22 شهریور 1400

در پزشکی قانونی چه می گذرد؟ آشنایی با پزشکی قانونی به بهانه اکران مستند سینمایی کاشف

سازمان پزشکی قانونی یکی از زیرمجموعه های قوه قضائیه است که به منظور کارشناسی در امور پزشکی و تحقیق در وقوع جرم ها و بررسی بسیاری از دعاوی کیفری مثل قتل، تجاوز به عنف و تجاوز جنسی فعالیت می کند.

پزشکی قانونی از زاویه‌ای که تاکنون ندیده‌اید/ نگاهی به مستند «کاشف»
21 شهریور 1400

پزشکی قانونی از زاویه‌ای که تاکنون ندیده‌اید/ نگاهی به مستند «کاشف»

این روزها مستند داستانی «کاشف» در سایت خانه مستند اکران آنلاین شده است و برای اولین بار دوربین کنجکاو سینمای مستند به درون ساختار ناشناخته پزشکی قانونی رفته و تصویری متفاوت از آنچه در ذهن مردم وجود دارد را به تصویر کشیده است.

اینجا فقط برای تشریح جنازه‌ها نیست!/ در پزشکی قانونی چه می‌گذرد؟
20 شهریور 1400

اینجا فقط برای تشریح جنازه‌ها نیست!/ در پزشکی قانونی چه می‌گذرد؟

حسین فریدون جاه کارگردان مستند سینمایی «کاشف» که به معرفی سازمان پزشکی قانونی پرداخته است، به ارایه توضیحاتی درباره این مستند پرداخت.