خانه مستند

مرجع مستند و مستند سازی

صفحه اصلی > اخبار
دو روایت از سیل / نقدی بر مستندهای «ماهر» و «روایت سیل»
25 آذر 1398

دو روایت از سیل / نقدی بر مستندهای «ماهر» و «روایت سیل»

مهم‌ترین وظیفه فیلمسازان مستند در مواجهه با رخدادها و حوادث طبیعی، پیگیری علل پیش‌آمد، بررسی جوانب و خطرات حادثه، نحوه رویارویی مردم و نیروهای امدادی و دولتی با موضوع، ارایه راه‌حل برای پیش‌گیری، پیش‌بینی و حل موانع به وجود آمده در بحران و همچنین روایت داستان و خاطره افراد حاضر در صحنه است.

دو فیلم مستند ماهر (مسعود دهنوی) و روایت سیل (مصطفی شوقی)، که در سیزدهمین جشنواره بین‌المللی سینما حقیقت، به نمایش درآمدند را می‌توان تلاشی در راستای نیل به این اهداف دانست.

در چهار اپیزود روایت سیل، به سیلابی که در استان‌های گلستان، خوزستان و لرستان اتفاق افتاده، پرداخته شده و در آخرین فصل آن، در قالب بخش بیم‌ها و امیدها، به تشریح درس‌ها و نکاتی که می‌توان از آنها در پیش‌گیری و مدیریت سیل احتمالی بعدی استفاده کرد، پرداخته شده است. اما در مستند ماهر، با کمک خط داستانی مردی به نام ماهر که اصالتاً ترکمن است و برای عروسی خواهرش از ترکیه به آق‌قلا آمده، سعی بر این بوده که با جزییات بیشتر، اتفاقات آن روزهای گلستان بررسی شوند.

این تفاوت دیدگاه و راوی در این دو مستند، منجر به این شده که در مستند اول با بهره‌گیری از گزارش، مصاحبه، عکس، فیلم‌های هوایی، تصاویر موبایلی، مکالمات ضبط شده مسئولین و همچنین انعکاس نظرات کنشگران (از کارشناسان رسانه و شبکه‌های اجتماعی گرفته تا متخصصان حوزه جامعه‌شناسی و سیاست) رخداد سیل در سه استان مذکور، تشریح شود اما مستند دوم، بدون تلاش مستقیم، به واکاوی علل سیل در آق‌قلا، به تلاش نیروهای مردمی با تأکید بر زندگی شخصی و احوالات روزانه ماهر، اهتمام می‌ورزد. همین گوناگونی و تنوع در روایت، منجر به این شده که روایت سیل، بیش از آنکه رویکرد مردمی در سیل اخیر را مورد توجه قرار دهد، به توضیح و تفسیر عوامل این رخداد، نقش مسئولین محلی، سیاسیون، ناکارآمدی دولت، مشکلات و موانع اقتصادی، آسیب‌های محیط زیستی و همچنین ضعف در ستاد مدیریت بحران بپردازد و در ماهر، انگشت اشاره فیلم‌ساز، به سمت احساسات و مسئولیت‌پذیری مردم بومی و ناسیونالیسم ذاتی ترکمن‌ها باشد و بیننده را از نوعی آگاهی جمعی مردم آق‌قلا که به حس وفاداری و شور و دلبستگی آنها به میهن، منجر می‌شود، آگاه کند. حسی که در ماهر به خوبی نمایان است و در نهایت در پایان باز فیلم، او را در دوراهی مهاجرت به ترکیه و ماندن در ایران بیندازد و هرچند که با وجود تلاش تیم مستند در سکانس‌های پایانی، علقه شخصی ماهر، در جهت ماندن در وطن است، اما مخاطب را به تفکر و تأمل در آینده پیش روی او و خانواده‌اش وادار کند.

در روایت سیل، هرچند که دید روزنامه‌نگاری، به دیدگاه مستندسازی، غالب است و بدون شک، به ریشه ژورنالیستی کارگردان اثر، مربوط می‌شود، اما شتاب‌زدگی ذاتی حادثه (که در بطن هر رخداد غیرقابل پیش بینی همچون سیل، مستتر است) با تلاش در جهت هم‌پوشانی چندجانبه کارگردان در مواجهه با سیل‌های سه استان کشور، دست به دست هم دادند و به طورکل، مستند را در بیان صریح و دقیق موضوع، با لکنت مواجه کرده و به نوعی این اثر به نمایش مستندات به دست آمده، اکتفا کرده و با نریشن‌ها نیز به توفیق لازم، نرسیده است. از سویی دیگر، هرچند این گروه فیلم‌ساز، بر آن بوده که از گروه و نگاه خاص سیاسی در پیشگیری و مدیریت سیل‌های مورد اشاره، جانبداری نکند، اما به واسطه نگاه گذرا و کم‌عمق به حادثه و سعی در رسیدن به خط واحد فکری و عملی در وقوع سیل، این مهم، به درستی محقق نشده است. هرچند که روایت سیل در فصل چهارم و اپیزود بیم‌ها و امیدها، به نگاه دقیق‌تر و کارشناسی‌تری برای پیشگیری و پیش‌بینی از وقوع چنین رخدادهایی می رسد و به اهمیت رسیدگی بیشتر و خرید تجهیزات و بیان ضعف‌ها و تشریح اشکالات موجود می‌پردازد و مدیران و مسئولین را به توجه هر بیشتر به محرومیت‌های مردم این استان‌ها، معطوف می‌کند.

در ماهر، موضوع، به گونه دیگری است. در این مستند، علاوه بر اینکه به طور اختصاصی، به نمایش مشکلات مردم روستای سقر یلقی در سیل پرداخته می‌شود، به وضعیت کسب و کار ترکمن‌ها و محرومیت‌های این مردم در کسب شغل و خانه و امکانات اولیه زندگی نیز توجه می‌شود؛ مشکلاتی که ماهر را برخلاف میل و علاقه‌اش، وادار به مهاجرت به ترکیه و دوری از خانواده کرده و با سیل، او را در مسقط ‌الراس اجدادیش، زمین‌گیر کرده است. هرچند که مستند ماهر، در فیلمبرداری، مشکلاتی دارد و تعداد تصاویر فلو به جهت عدم‌استفاده از تجهیزات مناسب و عدم‌تسلط تیم فیلمبرداری، زیاد شده، اما پای میز تدوین، به فیلم بهتری، تبدیل شده و توانسته تا اندازه‌ای در بیان داستانش، موفق باشد.

نکته مغفول و دور از نظرمانده و مهم در مورد هر دو مستند، بهره نبردن از موسیقی فولکور و بومی مناطقی است که این مستندها در آنها ساخته شده‌اند. همراهی نوازندگان و خوانندگان محلی این سرزمین‌ها در غم‌ها و شادی‌ها با مردم، بر هیچ کس، پوشیده نیست و نقش مهم آنها در تسکین این دردها و آلام نیز غیرقابل‌انکار است؛ به‌ویژه در مستند ماهر، که در آن از موسیقی و صدای خنیاگران ترکمن؛ یعنی بخشی‌ها و خلیفه‌ها استفاده‌ای نشده است.

در پایان، با توجه به ارجاعات سیاسی و دعواهای ظاهراً ریشه‌دار استاندار معزول گلستان و نماینده مجلس آن استان و همچنین پیگیری انجام نکات مهم و استراتژیک ذکر شده در اپیزود چهارم روایت سیل در جهت پیش گیری از چنین اتفاقاتی در آینده و همچنین بررسی وضعیت جبران خسارت و حل مشکلات مردم آق قلا در مستند ماهر، به نظر می‌آید لزوم ساخت مستندهایی با هدف پیگیری و رسیدن به نتیجه در موارد این چنینی، بیش از پیش، احساس می‌شود.

به قلم: احسان طهماسبی

برای اطلاع و استفاده از سایر مطالب ما، به کانال تلگرام خانه مستند بپیوندید:

آیکون کانال تلگرام خانه مستند

نظرات کاربران

ثبت نظرات :

q

خبرهای مشابه

مستند «مکعب آبی» عرضه اینترنتی شد/مستندی برای پاسخ به یک پرسش 50 ساله
13 اردیبهشت 1400

مستند «مکعب آبی» عرضه اینترنتی شد/مستندی برای پاسخ به یک پرسش 50 ساله

مجموعه مستند «مکعب آبی» محصول سازمان هنری رسانه‌ای اوج و تولید شده در خانه مستند، به کارگردانی و تهیه کنندگی مجید عزیزی با محوریت ریشه یابی تولید کولرهای آبی و طرح یک پرسش ۵۰ ساله، در ۵ قسمت ۲۶ دقیقه‌ای، در سایت‌های وی‌او‌دی نظیر فیلیمو، فیلمگردی و عماریار، عرضه اینترنتی شد.

حضور جهانی دو اثر «خانه مستند» در 5 فستیوال بین‌المللی
31 فروردین 1400

حضور جهانی دو اثر «خانه مستند» در 5 فستیوال بین‌المللی

مستندهای تحسین شده «شبیه سازی آقای زرد» به کارگردانی ماهان خمامی پور و «روزهای بی خبری» به کارگردانی ابوالفضل تاجیک از تولیدات خانه مستند در ادامه حضورهای جهانی خود در بخش رقابتی 5 فستیوال بین‌المللی در کشورهای آلمان، انگلستان، ایتالیا، کانادا و روسیه حضور خواهند یافت.

«مسیر نو» به شبکه مستند رسید/مستندی درباره اهمیت تولید انرژی از طبیعت
21 فروردین 1400

«مسیر نو» به شبکه مستند رسید/مستندی درباره اهمیت تولید انرژی از طبیعت

مجموعه مستند «مسیر نو» به کارگردانی وحید فرجی از این هفته شنبه‌ها روی آنتن شبکه مستند خواهد رفت.
این مجموعه با هدف معرفی انرژی‌های تجدیدپذیر و وضعیتی که در ایران و جهان دارد تولید شده است و نشان‌ می‌دهد ما در این زمینه چه پتانسیل‌هایی به لحاظ جغرافیایی، نیروی انسانی و امکانات داریم.

همه حاشیه‌ های «آقا مرتضی»؛ از خنجر بر پشت تا ممنوع‌ التصویری!
21 فروردین 1400

همه حاشیه‌ های «آقا مرتضی»؛ از خنجر بر پشت تا ممنوع‌ التصویری!

شبکه سه سیما این‌شب‌ها مستندی درباره شهید آوینی با نام آقا مرتضی پخش می‌کند، چهره ای که در همه این سال‌ها لایه‌هایی از غبار روی شخصیت چند‌وجهی‌اش بوده و عده‌ای دوست نداشتند واقعیت‌های زندگی او مطرح شود.
خبرگزاری فارس در گزارش خود به حاشیه های مختلف پیرامون این مستند می پردازد.

حملات عجیب به «آقا مرتضی»، جامع‌ترین مستندی که درباره شهید آوینی ساخته شد
21 فروردین 1400

حملات عجیب به «آقا مرتضی»، جامع‌ترین مستندی که درباره شهید آوینی ساخته شد

مخالفان مستند «آقامرتضی» از نمایش محدودیت‌ تراشی «صدا و سیمای هاشمی برادر» و دولت سازندگی برای سید مرتضی آوینی و طرح آن برای نخستین بار در سیمای ملی بیشتر هراسیده‌اند.
در این گزارش، مشرق نیوز به حاشیه های این مجموعه مستند پرداخته است.

آقا مرتضی در اوج/ گفت و گو با مهدی مطهر، تهیه کننده مستند «آقا مرتضی»
21 فروردین 1400

آقا مرتضی در اوج/ گفت و گو با مهدی مطهر، تهیه کننده مستند «آقا مرتضی»

مستند «آقا مرتضی» که چند شبی است از شبکه 3 پخش می‌شود، حاشیه‌های بسیاری آفریده؛ از اشاره به ماجرای دوستی غزاله علیزاده و سیدمرتضی آوینی تا سیمایی که از شهید آوینی در سال‌های دهه شصت به‌دست می‌دهد و بخش‌هایی از کارنامه او را که در سال‌های اخیر کمتر پخش شده است، پیش چشم می‌گذارد.

کامران، غزاله، آوینی و چند روایت گمشده دیگر / «آقامرتضی» متهم است؟
18 فروردین 1400

کامران، غزاله، آوینی و چند روایت گمشده دیگر / «آقامرتضی» متهم است؟

«آقامرتضی» عنوان مجموعه‌ای هفت قسمتی است که پخش تلویزیونی آن در آستانه سالگرد شهادت شهید آوینی واکنش‌های بسیاری به همراه داشت؛ واقعیت درباره ابهامات و اتهامات مطرح شده درباره این مستند چیست؟
خبرگزاری مهر در گزارشی مفصل به تحلیل ماجرا و گفتگو با تهیه کننده اثر پرداخته است.

بیانیه خانه مستند درباره حواشی مستند آقا مرتضی؛ لطفا شهید آوینی را انحصاری نکنید!
17 فروردین 1400

بیانیه خانه مستند درباره حواشی مستند آقا مرتضی؛ لطفا شهید آوینی را انحصاری نکنید!

مستند «آقا مرتضی» از تولیدات خانه مستند که نگاهی جامع به زندگی شهید آوینی دارد، از 15 فروردین، هر شب ساعت 20 از شبکه 5 سیما پخش می شود. پخش این اثر، حواشی و اعتراضاتی را به دنبال داشته و خانه مستند بیانیه ای در این رابطه منتشر کرده که در ادامه می خوانید.

از تقدس گرایی بپرهیزیم/ گفتگو با «مهدی مطهر» تهیه کننده «آقا مرتضی»
17 فروردین 1400

از تقدس گرایی بپرهیزیم/ گفتگو با «مهدی مطهر» تهیه کننده «آقا مرتضی»

درباره شهید آوینی، مستندهای بسیاری ساخته شده اما «آقا مرتضی» از همان قسمت اول، از نگاه و رویکردی تازه خبر داد. قسمت اول این مستند، حاوی اطلاعاتی بود که کمتر شنیده بودیم یا اگر می دانستیم، اطلاعاتمان از جریان های رسمی دریافت نشده بود…

شهید آوینی، فقط متعلق به خانواده اش نیست/ گفتگو با کارگردان مستند«آقا مرتضی»
17 فروردین 1400

شهید آوینی، فقط متعلق به خانواده اش نیست/ گفتگو با کارگردان مستند«آقا مرتضی»

سیدعباس سیدابراهیمی، کارگردان مستند «آقا مرتضی» که در روزهای اخیر با اعتراض های بسیاری از سوی خانواده این شهید همراه شده، به بیان توضیحاتی درباره این حواشی و اعتراضات پرداخته است

واکنش عوامل «آقا مرتضی» به اعتراضات درباره این مستند
17 فروردین 1400

واکنش عوامل «آقا مرتضی» به اعتراضات درباره این مستند

انتشار یک نامه از سوی حسین معززی نیا خطاب به رئیس سازمان صدا و سیما درباره مستندی پیرامون شهید آوینی، بازتاب‌های مختلفی داشت؛ تهیه‌کننده و کارگردان مستند «آقا مرتضی» به این ادعای حقوقی پاسخ دادند.

«آقا مرتضی» به رابطه آوینی و رفسنجانی هم می ‌پردازد / پاسخ به اتهام کپی از مستند «انحصار ورثه»
17 فروردین 1400

«آقا مرتضی» به رابطه آوینی و رفسنجانی هم می ‌پردازد / پاسخ به اتهام کپی از مستند «انحصار ورثه»

سیدعباس سیدابراهیمی، کارگردان مجموعه 7 قسمتی «آقا مرتضی»، درباره روند ساخت این مستند و ادعاهایی مبنی بر سرقت معنوی از مستند «انحصار ورثه» توضیحاتی ارایه داد.