خانه مستند

مرجع مستند و مستند سازی

صفحه اصلی > اخبار
راه رفتن بر لبه تیغ در روایت مستندگونه یک قاتل سریالی/  یادداشتی درباره مستند سینمایی «مهین»
15 شهریور 1398

راه رفتن بر لبه تیغ در روایت مستندگونه یک قاتل سریالی/ یادداشتی درباره مستند سینمایی «مهین»

مستند «مهین» به کارگردانی محمدحسین حیدری و تهیه کنندگی مهدی مطهر به بررسی شخصیت پیچیده‌ی «مهین قدیری» اولین قاتل سریالی زن ایران می‌پردازد.

محمدحسین حیدری، اولین قاتل سریالی زن را سوژه ساخت مستندی جنایی قرار داده است. از آنجا که قتل­‌های سریالی بیش از هر جرم دیگری وجدان جمعی را جریحه­‌دار خواهد کرد، پرداخت مستندگونه به چنین سوژه‌ای به سان راه رفتن بر لبه تیغ است.

قتل­‌های سریالی به عنوان یکی از پدیده‌­های اجتماعی از جمله خشن­‌ترین جرایم و ناهنجاری‌های اجتماعی‌اند. اینگونه قتل­‌ها به جهت فردی و اجتماعی و البته امنیتی و پلیسی از مهم‌ترین جرایم ناامن کننده جامعه نیز محسوب می­‌شوند.

سال‌هاست زنان در درجه نخست و کودکان در درجه دوم، به عنوان اصلی­‌ترین قربانیان قتل­‌های سریالی بوده و هستند. تاثیر مخرب این گونه جرایم، بسیار گسترده و در عین حال بسیار طولانی مدت است. گاه خاطره ناگوار و آزاردهنده یک قتل سریالی تا سالیان دراز وجدان جمعی را جریحه­‌دار می­‌نماید. به دنبال هر جنایت سریالی، موجی از ترس و وحشت در منطقه جغرافیایی قتل به وجود می­‌آید. بنابراین در جایی که کارشناسان جنایی، روانشناسان، جامعه‌­شناسان و جرم­‌شناسان به تجزیه و تحلیل این پدیده می­‌پردازند، چگونگی پرداخت یک فیلمساز بیش از پیش دارای اهمیت خواهد بود.

سال‌ها قبل مستند گزارشی ضعیفی به نام «و عنکبوت آمد» درباره سعید حنایی قاتل سریالی زنان خیابانی در مشهد ساخته شد اما در مستند مهین با شکلی وفادارانه­‌تر به عناصر فیلمیک در پرداختن به قاتلی سریالی مواجه‌ایم. فیلم تا حدود دقیقه ۳۰ با دو بخش روایت خود را پیش می­‌برد. روایت راوی که پرده از جنایتی هولناک بر می­‌دارد. این بخش با تلفیق و ترکیب مصاحبه‌­های مسئولان قضایی وقت در قالب گزارش قتل­‌ها، پازل معماگونه و جنایی را تکمیل می­‌کند. بخش دوم با بازسازی داستانی مهین، پا به پای بخش دیگر ادامه می‌­یابد.

فیلمساز، اتومبیل قاتل و صحنه­‌های قتل را در فضای وهم­ گونه و هراسناک شهر قزوین بازسازی می­‌کند. همه چیز در کنار هم در هیبت یک افسونگر خانمان برانداز تجسم می­‌یابد.

مستند مهین

مهین در شهر پرسه می ­زند و طعمه‌­هایش را زیر نظر می‌­گیرد و نقشه قتل را اجرایی می­‌کند. عمل پرسه زدن و آپاراتوس سینمایی هر دو با هم، حضور قاتلی خونسرد را در غیاب ناامنی شهر معنا می­‌کند. در بخش داستانی، فیلم در ارائه اطلاعات با خساست جلو می‌­رود. ابتدا اتومبیل قاتل و آرام آرام چهره او را می­‌بینیم. این روند، ریتم متعادل و مناسبی در شکل­‌گیری داستان به وجود آورده است.

مخرج مشترک داده مصاحبه­‌ها نشان از حساب‌شدگی قتل­‌ها، زن بودن قاتل و آشنا بودن قاتل برای مقتولین دارد. ترکیب این دو بخش با هم به همراه ایجاد بار تعلیقی در کانون مرکزی روایت، به علاوه بهره بردن از عناصر فرمی، جذابیت و کشش روایی را دوچندان کرده است.

بهره بردن از تدوین در راستای چینش معماگونه اطلاعات، استفاده از دیزالوهای به جا در کشف ابعاد شخصیتی مهین مانند جایی که چهره مهین به تابلویی در منزل او که شیری آهویی در دهان دارد دیزالو می‌­شود، استفاده از تاریکی شهر به مثابه مکان ماوقع برای بسط بحرانی که سویه­‌های هولناک جنایت را بیش از پیش از یک موقعیت جغرافیایی فراتر می­‌برد.

دوربین در بازسازی هر قتل، خوددارانه بدون نزدیک شدن به مقتولین فقط به محل وقوع جنایت و حول و حوش آن می­‌پردازد و از این تمهید در جهت خلق فضایی سرشار از خشونت، ویرانی ارزش‌­های انسانی، سبوعیت و فساد اخلاقی حرکت می‌­کند.

از زمان دستگیری مهین، بخشی دیگر به روایت اضافه می­‌شود. اعترافات و بازسازی صحنه­‌های جنایت با حضور مهین واقعی، از این پس فیلم مکررا میان زندگی خانوادگی (نه اعضای خانواده) مهین، چگونگی انجام جنایات، مصاحبه­‌ها و مهینِ فیکشن و داستانی در رفت و آمد است. از این رهگذر انگیزه­‌های روانی و درونی مهین را خاطر نشان می‌­کند. گو اینکه همراه با پیشبرد روایت، فیلم به گونه‌‌­ای محسوس رو به سوی انگیزه­‌های فرامتن قاتل نیز می­‌پردازد.

با حل و فصل معمای جنایات، شمایل مهین به سان موتیفی در نماهای متعدد تکرار می‌شود تا دلالت بر لایه­‌های پنهانی از شخصیت او داشته باشد که مبین نگاه مضطرب و در عین حال به مثابه کلیدی راهگشا در واکاوی روش­‌های افسارگسیخته او در قتل­‌های آخر باشد. کسی که در ابتدا فقط به خفه کردن طعمه‌­هایش اکتفا می­‌کرد رفته رفته در سایه رسوب ارزش­‌های انسانی، قتل به قتل به فروپاشی روانی رسیده تا آنجا که گویی روانش با محنت و آدمکشی، فربه­‌تر و جری­‌تر می­‌شود

فیلم به ورطه حرف­‌های قلمبه چون چگونگی شرایط خانوادگی و محیطی و پایگاه اجتماعی-اقتصادی به عنوان علل مهین­‌شدگی نمی­‌پردازد و برداشت­‌های فرامتن را به مخاطب آگاه وا می‌­نهد. نمای آخر فیلم آنجا که گفته می‌­شود چند هفته بعد از اعدام مهین جسد زنی بیرون از شهر کشف می­‌شود به اندازه کافی در واکاوی ادامه چنین جنایاتی در سایه نبود تدبیر، گویاست.

فیلمساز با استفاده از عناصر روایی و فرمی، مستندی جنایی می­‌سازد که بیش از هر چیز در آن، پرداخت سینمایی مهم بوده است.

نویسنده: مصطفی یوسف زاده
به نقل از بلاگ سینمامارکت

برای اطلاع و استفاده از سایر مطالب ما، به کانال تلگرام خانه مستند بپیوندید:

آیکون کانال تلگرام خانه مستند

نظرات کاربران

ثبت نظرات :

q

خبرهای مشابه

«مسیر نو» به شبکه مستند رسید/مستندی درباره اهمیت تولید انرژی از طبیعت
21 فروردین 1400

«مسیر نو» به شبکه مستند رسید/مستندی درباره اهمیت تولید انرژی از طبیعت

مجموعه مستند «مسیر نو» به کارگردانی وحید فرجی با پرداختن به اهمیت تولید انرژی از…

همه حاشیه‌ های «آقا مرتضی»؛ از خنجر بر پشت تا ممنوع‌ التصویری!
21 فروردین 1400

همه حاشیه‌ های «آقا مرتضی»؛ از خنجر بر پشت تا ممنوع‌ التصویری!

شبکه سه سیما این‌شب‌ها مستندی درباره شهید آوینی با نام آقا مرتضی پخش می‌کند، چهره ای که در همه این سال‌ها لایه‌هایی از غبار روی شخصیت چند‌وجهی‌اش بوده و عده‌ای دوست نداشتند واقعیت‌های زندگی او مطرح شود.
خبرگزاری فارس در گزارش خود به حاشیه های مختلف پیرامون این مستند می پردازد.

حملات عجیب به «آقا مرتضی»، جامع‌ترین مستندی که درباره شهید آوینی ساخته شد
21 فروردین 1400

حملات عجیب به «آقا مرتضی»، جامع‌ترین مستندی که درباره شهید آوینی ساخته شد

مخالفان مستند «آقامرتضی» از نمایش محدودیت‌ تراشی «صدا و سیمای هاشمی برادر» و دولت سازندگی برای سید مرتضی آوینی و طرح آن برای نخستین بار در سیمای ملی بیشتر هراسیده‌اند.
در این گزارش، مشرق نیوز به حاشیه های این مجموعه مستند پرداخته است.

آقا مرتضی در اوج/ گفت و گو با مهدی مطهر، تهیه کننده مستند «آقا مرتضی»
21 فروردین 1400

آقا مرتضی در اوج/ گفت و گو با مهدی مطهر، تهیه کننده مستند «آقا مرتضی»

مستند «آقا مرتضی» که چند شبی است از شبکه 3 پخش می‌شود، حاشیه‌های بسیاری آفریده؛ از اشاره به ماجرای دوستی غزاله علیزاده و سیدمرتضی آوینی تا سیمایی که از شهید آوینی در سال‌های دهه شصت به‌دست می‌دهد و بخش‌هایی از کارنامه او را که در سال‌های اخیر کمتر پخش شده است، پیش چشم می‌گذارد.

کامران، غزاله، آوینی و چند روایت گمشده دیگر / «آقامرتضی» متهم است؟
18 فروردین 1400

کامران، غزاله، آوینی و چند روایت گمشده دیگر / «آقامرتضی» متهم است؟

«آقامرتضی» عنوان مجموعه‌ای هفت قسمتی است که پخش تلویزیونی آن در آستانه سالگرد شهادت شهید آوینی واکنش‌های بسیاری به همراه داشت؛ واقعیت درباره ابهامات و اتهامات مطرح شده درباره این مستند چیست؟
خبرگزاری مهر در گزارشی مفصل به تحلیل ماجرا و گفتگو با تهیه کننده اثر پرداخته است.

بیانیه خانه مستند درباره حواشی مستند آقا مرتضی؛ لطفا شهید آوینی را انحصاری نکنید!
17 فروردین 1400

بیانیه خانه مستند درباره حواشی مستند آقا مرتضی؛ لطفا شهید آوینی را انحصاری نکنید!

مستند «آقا مرتضی» از تولیدات خانه مستند که نگاهی جامع به زندگی شهید آوینی دارد، از 15 فروردین، هر شب ساعت 20 از شبکه 5 سیما پخش می شود. پخش این اثر، حواشی و اعتراضاتی را به دنبال داشته و خانه مستند بیانیه ای در این رابطه منتشر کرده که در ادامه می خوانید.

از تقدس گرایی بپرهیزیم/ گفتگو با «مهدی مطهر» تهیه کننده «آقا مرتضی»
17 فروردین 1400

از تقدس گرایی بپرهیزیم/ گفتگو با «مهدی مطهر» تهیه کننده «آقا مرتضی»

درباره شهید آوینی، مستندهای بسیاری ساخته شده اما «آقا مرتضی» از همان قسمت اول، از نگاه و رویکردی تازه خبر داد. قسمت اول این مستند، حاوی اطلاعاتی بود که کمتر شنیده بودیم یا اگر می دانستیم، اطلاعاتمان از جریان های رسمی دریافت نشده بود…

شهید آوینی، فقط متعلق به خانواده اش نیست/ گفتگو با کارگردان مستند«آقا مرتضی»
17 فروردین 1400

شهید آوینی، فقط متعلق به خانواده اش نیست/ گفتگو با کارگردان مستند«آقا مرتضی»

سیدعباس سیدابراهیمی، کارگردان مستند «آقا مرتضی» که در روزهای اخیر با اعتراض های بسیاری از سوی خانواده این شهید همراه شده، به بیان توضیحاتی درباره این حواشی و اعتراضات پرداخته است

واکنش عوامل «آقا مرتضی» به اعتراضات درباره این مستند
17 فروردین 1400

واکنش عوامل «آقا مرتضی» به اعتراضات درباره این مستند

انتشار یک نامه از سوی حسین معززی نیا خطاب به رئیس سازمان صدا و سیما درباره مستندی پیرامون شهید آوینی، بازتاب‌های مختلفی داشت؛ تهیه‌کننده و کارگردان مستند «آقا مرتضی» به این ادعای حقوقی پاسخ دادند.

«آقا مرتضی» به رابطه آوینی و رفسنجانی هم می ‌پردازد / پاسخ به اتهام کپی از مستند «انحصار ورثه»
17 فروردین 1400

«آقا مرتضی» به رابطه آوینی و رفسنجانی هم می ‌پردازد / پاسخ به اتهام کپی از مستند «انحصار ورثه»

سیدعباس سیدابراهیمی، کارگردان مجموعه 7 قسمتی «آقا مرتضی»، درباره روند ساخت این مستند و ادعاهایی مبنی بر سرقت معنوی از مستند «انحصار ورثه» توضیحاتی ارایه داد.

16 فروردین 1400

گزارش خبر شبانگاهی از مستند «آقا مرتضی»

مستند «آقا مرتضی» روایتی تازه و بدون سانسور از زندگی و فعالیت های شهید سید مرتضی آوینی به کارگردانی سیدعباس سیدابراهیمی و تهیه کنندگی مهدی مطهر است.
این مستند که از تولیدات خانه مستند است، از 14 فروردین ماه، هر شب ساعت 20 از شبکه 5 سیما پخش می شود.

اکران آنلاین «کاشی شماره 29» در پلتفرم هاشور
16 فروردین 1400

اکران آنلاین «کاشی شماره 29» در پلتفرم هاشور

اکران آنلاین فیلم مستند «کاشی شماره 29» به کارگردانی جابر تواضعی، در پلتفرم هاشور آغاز شد. این فیلم به فعالیت‌های هنری و آموزشی عباس اکبری و خانه سفال کاشان می‌پردازد که در زمینه آموزش و گسترش فعالیت‌های مرتبط با سفال، کاشی و سرامیک در کاشان فعالیت می‌کند