تهران به حكمران نياز دارد / یادداشت وزیر سابق راه و شهرسازی بر مستند «آقای مدیر»

تهران به حكمران نياز دارد / یادداشت وزیر سابق راه و شهرسازی بر مستند «آقای مدیر»

تهران به حكمران نياز دارد / یادداشت وزیر سابق راه و شهرسازی بر مستند «آقای مدیر»
25 اسفند 1400

عباس آخوندی، وزير سابق راه و شهرسازی در يادداشتی به مستند آقای مدير پرداخته و معتقد است در بحث مديريت شهری، هويت محلی كاملا بی معناست و شهر هيچ هويتی برايش وجود ندارد.

عباس آخوندی، وزير سابق راه و شهرسازی درباره مستند آقای مدير به كارگردانی علی نيكبخت، تهيه‌كنندگی احمد شفيعی و توليدشده در خانه مستند كه اين روزها به تازگی اكران خود را آغاز كرده، پرداخته است و به نكاتی درباره مديريت شهر تهران و نوع نگاه اين مستند به اين كلانشهر اشاره می كند. متن اين يادداشت بدين شرح است:

«اقليم، يك ظرفيت مشخص دارد ولی امروزه به تكنيك غره شده‌ايم و گمان می كنيم كه با تكنيك می شود بسياری از مشكلات را حل كرد. در ايران كسی ظرفيت‌های اقليمی را به رسميت نمی شناسد و محدوديت‌های ظرفيت را با تكنيك نمی شود برطرف كرد.

اينكه دولت اخيرا تصميم گرفته آب دريای عمان را به سمت زاهدان بياورد، آقای احمدی نژاد تصميم گرفت آب خزر را به سمت سمنان بياورد، آقای روحانی نيز گمان كرد كه بايد آب خزر را به سمت سمنان ببرد، همه نشانه چنين نگاه اشتباهی است.

در اولين جلسه هيات وزيران در سال 1392 كه در مشهد تشكيل شد، اولين خواسته نمايندگان، هدايت آب دريای عمان به سمت مشهد بود و عقد يك قرارداد با تاجيكستان، تا آب به سمت مشهد بيايد! در ابتدا گمان كرديم كه دولت را دست انداخته‌اند و ماجرا بيشتر شبيه يك شوخی بود ولي بعد ديديم كه اتفاقا خيلی هم ماجرا برایشان جدی است كه 2000 كيلومتر آب را به سمت مشهد پمپ كنند و حتی بحثی جدی درباره مشخص شدن هزينه اين عمليات داشتند و من، حيرت‌زده تنها به دنبال اين سوال بودم كه چرا بايد آب شهر مشهد، وابسته به يك كشور ديگر باشد؟ بعدها آب از دريای عمان به سمت شهر يزد آمد و كلی هم در بوق و كرنا شد كه چه كار عظيمی صورت گرفته است!

در مستند آقای مدير به مفهوم اقليم توجه شده و اين نكته بسيار مهم و مثبتی است. نكته ديگری كه در اين مستند به آن كمتر توجه شده اين است كه تمدن براساس يك نظمی در تعامل انسان و طبيعت خلق می شود و اگر جايی اين نظم لحاظ نشود، غيرممكن است كه تمدن شكل بگيرد. اين نظم در مفهوم تمدن، وجوه مختلفی دارد كه يك وجه آن، سازگاری اقليمی و پذيرش نظم طبيعی و كيهانی است و اتفاقا اين مساله، يكی از ويژگی های تمدن ايرانی است و به نظرم يكی از مشكلات ما، فراموشی اين ويژگی تاريخی در تمدن‌مان است.

نظم اجتماعی نيز در اين ميانه بسيار مهم است. شهر به مثابه ی يك سازمان اجتماعی و يك پديدار تاريخی است كه يك پيشينه تاريخی و تمدنی دارد كه البته در مستند آقای مدير اصلا به اين مفهوم پرداخته نشده است.

اصلی ترين مساله تهران، عدم توجه به نظم تمدنی است كه يك بخش آن عدم توجه به نظم كيهانی و پيشينه طبيعی و يك بخش آن عدم توجه به پيشينه تاريخی و تمدنی است.

شهر به مثابه يك سازمان اجتماعی، نياز به اراده جمعی و اعمال آن و تامين منافع جمعی دارد. اين شهر نياز به مديريت ندارد، نياز به حكمران دارد.

مدير كسی است كه دستوری از بالادستی می گيرد تا اهدافی را كه توسط فردی ديگر تعيين شده با منابع در اختيار مدير، محقق سازد. حكمرانی يك عمل جمعی است كه اين جمع، خودشان برای خودشان، هدف، منابع و نظام تنفيذ و اجرا تعيين می كنند. ادبيات حكمرانی هم با ادبيات مديريت، بسيار متفاوت است.

اين مستند، به ادبيات مديريتی وفادار است. خطاب به مديرانی است كه خودشان اصلا تعيين‌كننده نيستند. من اساسا با نام آقای مدير مشكل دارم در حالی كه بحث، بحث حكمرانی است. در نظام قديم حكمرانی، نظام دولت شهر وجود داشته و سيستم حكمرانی محلی، حاكم بوده است. در حكومت رضاشاه، مركزيت كاملی به وجود آمد و هويت محلی حذف شد و شهر به مثابه سازمان اجتماعی، بی معنا شد. نكته مهم اين است در بحث مديريت شهری، هويت محلی كاملا بی معناست. زمانی كه قرار باشد دولت مركزی و وزرا برای همه شهرها به صورت متمركز تصميم بگيرند، برایشان شهرها هيچ تفاوتی ندارند، يعنی رقابت و توسعه محلی كاملا در اين حالتِ متمركز، بی معناست.

اصلا چرا بايد سطح حكومت مركزی به اين صورت باشد و شهر هيچ هويتی برايش وجود نداشته باشد؟ در نظام تقسيمات كشوری، حكمرانی محلی و شهری هيچ اهميت و معنايی ندارد.

البته محله‌محوری در سال‌ها اخير مطرح شده است كه در صورت معنا پيدا می كند كه شهر را به مثابه سازمان اجتماعی بپذيريم.

منبع: روزنامه اعتماد

جهت اطلاع سریع از آخرین اخبار مستند، به رسانه های اجتماعی خانه مستند بپیوندید: