خانه مستند

خانه ای برای مستند و مستندسازان

صفحه اصلی > اخبار
«گزارش آشوب»؛ روایتی مختصر از تابستان ملتهب 1360
09 شهریور 1400

«گزارش آشوب»؛ روایتی مختصر از تابستان ملتهب 1360

«گزارش آشوب» توانسته گزارشی جامع و موجز از سیر حوادث منتهی به تابستان ملتهب 1360 را با ریتمی مناسب به مخاطب عرضه کند. به این ترتیب بیننده می‌تواند تجربه‌ای هرچند اندک و بافاصله از واقعیت ناامنی شهری و ترور را به تماشا بنشیند.

خبرگزاری فارس- گروه سینما: برای آن دسته از ایرانیانی که بخش عمده عمر خود را در دهه هفتاد به بعد گذرانده‌اند و خاطره روشنی از تجربه زیستن در سال‌های پایانی دهه پنجاه و ابتدای دهه شصت ندارند، درک آن روزهای عجیب و غریب کار سختی است. روزهایی سرشار از بیم و امید، تنش، بی‌ثباتی، آشفتگی و البته معطر به خون شهدای انقلابی و مزین به ایثار مردم فداکار و امیدوار به نظام انقلابی.

در بین این سال‌ها، سال 1360 موقعیت استثنایی عبرت‌آور و عجیبی دارد. سرعت رویدادها در ساحت سیاسی ایران آن سال، شگفت‌آور است؛ آن‌گونه که تعدد حوادث و تغییر کارگزاران سیاسی آن یک سال، گاه با برشی صدساله از تاریخ یک کشور برابری می‌کند.

سال خون، ترور و بی ثباتی

سال1360 با اوج‌گیری اختلاف میان ابوالحسن بنی‌صدر رئیس جمهور وقت ایران و مجلس که بیشتر کرسی‌های آن در اختیار حزب جمهوری اسلامی بود آغاز شد. از سوی دیگر، ارتش بعث عراق هم با تمام توان پیشروی خود را در جنوب و جنوب‌غرب کشور ادامه می‌داد. اغلب شهرهای این مناطق یا اشغال‌شده و یا در معرض اشغال بودند. رویکرد نظامی خاص بنی‌صدر و کارشکنی او در قالب نیروهای سپاه و ارتش نیز به تشدید این وضعیت کمک کرده بود. سازمان مجاهدین خلق نیز به تدریج با صدور بیانیه‌های تند و تنش‌زا ماهیت درونی خود و عناد با امام خمینی(ره) و نظام جمهوری اسلامی را آشکار می‌کرد. این اختلافات و کارشکنی‌ها در پایان بهار و آغاز تابستان 1360 به اوج رسید و در مدتی کمتر از 10 روز به رخدادهایی خونین و اسفناک انجامید.

دستور رهبران سازمان مجاهدین خلق برای ورود این سازمان به فاز مبارزه مسلحانه با جمهوری اسلامی، اعلام عدم کفایت ابوالحسن بنی‌صدر برای ریاست جمهوری از سوی مجلس و برکناری وی، سوء قصدبه آیت‌الله خامنه‌ای امام جمعه تهران در ششم تیرماه که به مجروحیت ایشان انجامید و سرانجام شهادت آیت‌الله بهشتی و تعداد زیادی از مسئولان و مدیران سیاسی و اقتصادی کشور در حادثه هفتم تیرماه، رویدادهایی بود که در کمتر از یک هفته رخ داد.

هرکدام از این اتفاقات به تنهایی برای ایجاد بحرانی فراگیر و زمین‌زدن یک نظام سیاسی کافی بود. در کنار این حوادث باید به ناامنی‌های مختلف شهری نیز اشاره کرد که سازمان مجاهدین در گوشه و کنار کشور رقم زد.

این روند در شهریورماه با انفجار دفتر نخست‌وزیری و شهادت محمدعلی رجایی رئیس جمهور و محمدجواد باهنر نخست‌وزیر تازه‌ منتخب به اوج رسید.سرانجام با برخورد قاطع نیروهای نظامی و امنیتی و البته همکاری مردم داغ‌دیده و انقلابی در پاییز و زمستان همان سال کاهش یافت. حمله نیروهای امنیتی به خانه تیمی سران مجاهدین خلق در نوزدهم بهمن‌ 1360 رامی‌توان نقطه عطف این فرایند دانست.کشته‌شدن موسی خیابانی، اشرف ربیعی و آذر رضایی همسر موسی خیابانی از مهره‌های اصلی و نوزده نفر از نیروهای سازمان مجاهدین، ضربه سختی به این گروهک وارد کرد.

اقدامات تروریستی سازمان مجاهدین خلق در سال‌های بعد نیز ادامه داشت و دامنه آن حتی تا دهه هفتاد و هشتاد نیز کشیده شد اما از حیث عمق و تعداد، با سال خونین60 قابل مقایسه نبود.سالی که در ذهنیت ایرانیان با آشوب، تنش، ترور و بی ثباتی ماندگار شده است.

روایتی مختصر اما جذاب از یک سال سخت

«گزارش آشوب» روایتگر همین ایام سخت و پرتنش است. این مستند به نویسندگی و کارگردانی محمدرضا گیوه‌چیان و تهیه‌کنندگی رضا کریمی از محصولات خانه مستند در سازمان رسانه‌ای اوج است. «گزارش آشوب» در ساعات پایانی ششم شهریورماه روی آنتن شبکه سه رفت تا نخستین پخش تلویزیونی خود را تجربه کند.

در این مستند 45 دقیقه‌ای رخدادهای متوالی و سرنوشت‌ساز 6 ماهه اول سال 1360 ‌به شکلی اجمالی اما روشن و صریح بیان می‌شود. شایدهمین موجز وموثر بودن و پرهیز از اطناب را بتوان نقطه مثبت این مستند دانست شاید اگر مخاطب یا پژوهشگری بخواهداز این مستند به عنوان پرونده‌ای جزئی‌نگر درباره عملکردسازمان مجاهدین استفاده کند، بهره چندانی از آن نبرد، اما بیننده‌ای که به دنبال دریافت اطلاعاتی فشرده و مفید از روند تحولات ابتدای دهه شصت است، تماشای این مستند برایش مفید خواهد بود.

«گزارش آشوب» همان‌گونه که از اسمش پیداست،روایت و گزارش را محور خود قرار داده و از ارائه تحلیل و واکاوی وقایع پرهیز می‌کند. به همین دلیل است که از قالب گفت‌و‌گو و یا بررسی آثار پژوهشی در آن خبری نیست. در عوض، وقایع و پیوند آنها با یکدیگر با ریتم مناسب بیان شده است.

آن چه در «گزارش آشوب» می‌بینیم

«گزارش آشوب» شروع و پایان مناسبی نیز دارد. مراسم تحلیف بنی‌صدر، اختلاف او با مجلس در جریان معرفی نخست‌وزیر و پذیرش اجباری و به نوعی تحمیلی محمدعلی رجایی در این جایگاه، سکانس‌های نخستین این مستند است که مستندساز به‌جا و به‌اندازه به آن می‌پردازد و وارد جزئیات نمی‌شود.حادثه 19 اسفند 1359 دانشگاه تهران و درگیری و اغتشاش در سخنرانی بنی‌صدر که با واکنش تحکم‌ آمیز او در پشت تریبون همراه شد. نقطه اتصال این بخش با رخدادهای بعدی است.

این بخش‌ها زمینه را برای روایت حوادث اصلی در تابستان 1360 فراهم می‌کند.ترور آیت‌الله خامنه‌ای، شهادت آیت‌الله بهشتی در هفتم تیرماه و شهادت شهیدان رجایی و باهنر در هشتم شهریور، سه رخداد تلخ و محورهای اصلی این روایت هستند. البته در کنار آن وقایعی همچون اختفای بنی‌صدر و فرار او به فرانسه به همراه رجوی، ترورها و اغتشاشات شهری مجاهدین، برگزاری انتخابات ریاست جمهوری در مرداد و مهر همان سال و شهادت چهره‌هایی همچون حجت‌الاسلام قدوسی و آیت‌الله ربانی املشی، سوء‌قصد نافرجام به حبیب‌الله عسگراولادی و ترور محمد کچویی و اسدالله لاجوردی در محوطه زندان اوین که به شهادت کچویی منجر می‌شود نیز به شکلی مختصر بیان می‌گردد. در کنار این رخدادها، قاطعیت و هدایتگری امام خمینی (ره) نیز به خوبی در قالب بیانات ایشان به تصویر کشیده شده است.

ماجرای شهید سوم یک ترور

یکی از بخش‌های جذاب و عبرت‌آموز این مستند، قضیه نفوذ محمدرضا کشمیری عامل انفجار دفتر نخست‌وزیری در هشتم شهریور 1360 است؛ این عضو نفوذی سازمان مجاهدین خلق توانسته بود خیلی زود به ارکان سیاسی نظام نفوذ کرده و حتی جایگاه خود را تا دبیری شورای عالی امنیت ملی ارتقا داده بود.

تا چند روز پس از حادثه، از کشمیری به عنوان یکی از شهدای حادثه دفترنخست‌وزیری یاد می‌شد. حتی در بخش‌هایی از فیلم تشییع شهیدان رجایی و باهنر که به نظر می‌رسد برای اولین‌بار از تلویزیون پخش شد، مرحوم مرتضایی‌فر (وزیر شعار) از تریبون مراسم با هیجان خاصی از او به عنوان شهید سوم یاد کرده و از مردم عزادار می‌خواهد تا پیکر او را به سمت آمبولانس مشایعت کنند.

«گزارش آشوب» را می‌توان روایت مستند و متناظر فیلم سینمایی«ماجرای نیمروز» محمدحسین مهدویان و از دیگر تولیدات سازمان اوج دانست. به عبارت دیگر، مخاطبی که آن فیلم را دیده، می‌تواند از این مستند به عنوان اثر مکمل نیز بهره ببرد.

این مستند توانسته گزارشی جامع و موجز از سیر حوادث منتهی به تابستان ملتهب 1360 را با ریتمی مناسب به مخاطب عرضه کند. به این ترتیب بیننده می‌تواند تجربه‌ای هرچند اندک و بافاصله از واقعیت ناامنی شهری و ترور را به تماشا بنشیند. تجربه‌ای که خوشبختانه سایه شوم آن در دنیای واقعی سال‌هاست که از جامعه ایران رخت بر بسته. شاید حوادثی همچون حمله به ساختمان مجلس شورای اسلامی در خردادماه 1396 که حدود نصف روز طول کشید، تلنگری بر این بلور آرامش است تا برای مدتی کوتاه شرایط اضطراب و بی‌ثباتی سال 1360 برای مردم تداعی شود.

جهت اطلاع سریع از آخرین اخبار مستند، به رسانه های اجتماعی خانه مستند بپیوندید:

نظرات کاربران

ثبت نظرات :

خبرهای مشابه

چرا این گروه چریکی را کسی نمی شناسد؟ / «دستمال سرخ‌ ها» یا طرفداران پرسپولیس!
04 مهر 1400

چرا این گروه چریکی را کسی نمی شناسد؟ / «دستمال سرخ‌ ها» یا طرفداران پرسپولیس!

محسن تیموری، گردآورنده خاطرات گروه «دستمال سرخ‌ها» می‌گوید زمانی که از کسی می‌پرسیم «دستمال سرخ‌ها» را می‌شناسید می‌گویند همان طرفداران پرسپولیس هستند!؟

«ننه مخمل» آماده نمایش شد/ قصه مادرانگی زنی از جنس کوهستان در راه سینماحقیقت
03 مهر 1400

«ننه مخمل» آماده نمایش شد/ قصه مادرانگی زنی از جنس کوهستان در راه سینماحقیقت

مستند داستانی « ننه مخمل» به کارگردانی امیرحسین خلیل‌زاده با اتمام مراحل فنی، متقاضی حضور در پانزدهمین جشنواره سینماحقیقت شد.

استقبال هزار نفری از «دستمال سرخ‌ها» در کهف‌الشهدا/ صدای مظلومیتی که بعد از 40 سال شنیده شد
28 شهریور 1400

استقبال هزار نفری از «دستمال سرخ‌ها» در کهف‌الشهدا/ صدای مظلومیتی که بعد از 40 سال شنیده شد

مراسم رونمایی مستند «دستمال سرخ‌ها» به کارگردانی حنظله تاج‌الدینی شامگاه روز شنبه 27 شهریورماه با استقبال جمعیتی بالغ بر هزار نفر در کهف‌الشهدای تهران برگزار شد.

«فالکن» به وی‌او‌دی رسید/ داستان عملیاتی که باعث عقب‌نشینی آمریکا از عراق شد
27 شهریور 1400

«فالکن» به وی‌او‌دی رسید/ داستان عملیاتی که باعث عقب‌نشینی آمریکا از عراق شد

مستند «فالکن» به کارگردانی سید محمدمهدی پوریزدان‌پرست با موضوع سرگذشت پادگانی به نام فالکن در جنوب بغداد که پس از عملیات نیروهای مردمی عراق باعث عقب‌نشینی ارتش آمریکا از این کشور شد، به پخش تلویزیونی رسید.

«پرواز بی بازگشت» در مسیر سینماحقیقت پانزدهم/ عامل قتل عام پرندگان میانکاله چه بود؟
27 شهریور 1400

«پرواز بی بازگشت» در مسیر سینماحقیقت پانزدهم/ عامل قتل عام پرندگان میانکاله چه بود؟

مستند زیست محیطی و کاوشگر «پرواز بی بازگشت» به کارگردانی مسعود دهنوی با محوریت کشف راز فاجعه زیست محیطی مرگ پرندگان تالاب میانکاله، با اتمام مراحل فنی آماده نمایش شد.

رونمایی مستند «دستمال سرخ‌ها» با روایتگری حاج حسین یکتا در آستانه هفته دفاع مقدس
24 شهریور 1400

رونمایی مستند «دستمال سرخ‌ها» با روایتگری حاج حسین یکتا در آستانه هفته دفاع مقدس

مراسم رونمایی مستند سینمایی «دستمال سرخ‌ها» در آستانه چهل و یکمین سالگرد دفاع مقدس شامگاه روز شنبه 27 شهریور با روایت‌گری حاج حسین یکتا در کهف‌الشهدا برگزار خواهد شد.

در پزشکی قانونی چه می گذرد؟ آشنایی با پزشکی قانونی به بهانه اکران مستند سینمایی کاشف
22 شهریور 1400

در پزشکی قانونی چه می گذرد؟ آشنایی با پزشکی قانونی به بهانه اکران مستند سینمایی کاشف

سازمان پزشکی قانونی یکی از زیرمجموعه های قوه قضائیه است که به منظور کارشناسی در امور پزشکی و تحقیق در وقوع جرم ها و بررسی بسیاری از دعاوی کیفری مثل قتل، تجاوز به عنف و تجاوز جنسی فعالیت می کند.

پزشکی قانونی از زاویه‌ای که تاکنون ندیده‌اید/ نگاهی به مستند «کاشف»
21 شهریور 1400

پزشکی قانونی از زاویه‌ای که تاکنون ندیده‌اید/ نگاهی به مستند «کاشف»

این روزها مستند داستانی «کاشف» در سایت خانه مستند اکران آنلاین شده است و برای اولین بار دوربین کنجکاو سینمای مستند به درون ساختار ناشناخته پزشکی قانونی رفته و تصویری متفاوت از آنچه در ذهن مردم وجود دارد را به تصویر کشیده است.

اینجا فقط برای تشریح جنازه‌ها نیست!/ در پزشکی قانونی چه می‌گذرد؟
20 شهریور 1400

اینجا فقط برای تشریح جنازه‌ها نیست!/ در پزشکی قانونی چه می‌گذرد؟

حسین فریدون جاه کارگردان مستند سینمایی «کاشف» که به معرفی سازمان پزشکی قانونی پرداخته است، به ارایه توضیحاتی درباره این مستند پرداخت.

درآمدزایی اولویت ما نیست/ چرا «خانه مستند» سراغ اکران آنلاین آثارش رفت؟
20 شهریور 1400

درآمدزایی اولویت ما نیست/ چرا «خانه مستند» سراغ اکران آنلاین آثارش رفت؟

چندی پیش خبری مبنی بر آغاز به کار اکران آنلاین سایت خانه مستند منتشر شد که مستند سینمایی «کاشف» به کارگردانی حسین فریدون‌جاه و تهیه‌کنندگی مهدی مطهر نخستین مستند حاضر در این اکران بود. پیش از این خانه مستند تولیدات خود را از طریق پلتفرم‌های دیگر به اکران آنلاین درمی‌آورد. درباره این اتفاق با مهدی مطهر مدیر خانه مستند گفتگویی داشتیم.

مستند قصه‌گوی محبوب کودکان آماده نمایش شد/ نگاهی شاعرانه به زندگی مهدی آذریزدی در «آن مرد دیگر در را باز نکرد»
19 شهریور 1400

مستند قصه‌گوی محبوب کودکان آماده نمایش شد/ نگاهی شاعرانه به زندگی مهدی آذریزدی در «آن مرد دیگر در را باز نکرد»

مستند «آن مرد دیگر در را باز نکرد» به نویسندگی و کارگردانی سید هادی موسوی با نگاهی شاعرانه به زندگی مهدی آذریزدی، قصه‌گوی محبوب کودکان در آستانه پانزدهمین جشنواره سینماحقیقت آماده نمایش شد.

ساکنان سلمان فارسی به تماشای «من یک زنم» نشستند
13 شهریور 1400

ساکنان سلمان فارسی به تماشای «من یک زنم» نشستند

در ادامه اکران‌های استانی مستندهای «یکی از ما2» ساخته خانه مستند و سازمان هنری رسانه ای اوج ، مستند «من یک زن هستم» در روستای سلمان فارسی گنبد کاووس رونمایی شد.