نگاهی به تاریخ سینمای مستند در آثار «رابرت فلاهرتی»

صفحه اصلی > اخبار

نگاهی به تاریخ سینمای مستند در آثار «رابرت فلاهرتی»

نگاهی به تاریخ سینمای مستند در آثار «رابرت فلاهرتی»
03 آبان 1398

سینمای مستند که یکی از شاخه­‌های اصلی سینماست، بدون اغراق قدمتی بیش از سینمای داستانی دارد. گستره تاریخ این جریان سینمایی از تولد سینما آغاز می­‌شود و تا زمان حال ادامه پیدا می­‌کند.

آغاز سینما را چه تلاش‌­های ادیسون در آزمایشگاهش بدانیم، چه نمایش اختصاصی فیلم­ های برادران لومی­یر در سال ۱۸۹۵ در کافه‌های پاریس؛ بی‌شک آغاز سینمای مستند نیز همزمان با تولد سینماست. نخستین تصاویری که بر پرده نقره‌­ای سینما نقش بست، لحظاتی از زندگی روزمره بود. در اولین روزهای تولد سینما، چیزی که بیش از همه توجه همگان را به آیینه جادو جلب می­‌کرد، توهم حرکتی بود که تصاویر متحرک به ارمغان آورده بودند. توهم حرکت باعث شده بود تا فیلمسازان اولیه اهمیت چندانی به روایت داستان و دیگر مسائل ندهند و صرفاً تصاویر را برای این ضبط کنند که مخاطبان از توهم حرکت لذت ببرند. بنابراین فیلمسازان از دم­ دستی‌­ترین رویدادهای اطرافشان فیلم گرفتند. این فیلم ­ها مثل «ورود قطار به ایستگاه» (۱۸۹۶) و «خروج کارگران از کارخانه» (۱۸۹۵) (هر دو از لومی­یرها)، سرشار از مولفه‌­هایی هستند که بعدها شاخه­‌هایی از سینما را تشکیل دادند، که سینمای مستند نام گرفت.

این که فیلم مستند چیست و چه فیلم ­هایی را می­‌توان مستند نامید، ذهن بسیاری از نظریه­‌پردازان و مستندسازان را از روزی که جان گریرسون برای اولین بار در سال ۱۹۲۶ واژه «مستند» را برای فیلم «موانا» رابرت فلاهرتی (Robert Joseph Flaherty) بکار برد، درگیر کرده‌­است. در این خیل تعاریف، عنصری وجود دارد که بدون استثناء در همه تعاریف تکرار شده، و آن «واقعیت» است. تمام تعاریف به این نکته تاکید می­‌کنند که فیلم مستند سوای از همه مشخصه­‌ها و مولفه­‌های که دارد فیلمی‌ است واقعی؛ پس «واقعیت» مهم­ ترین کلید واژه ­ای‌ است که فیلم مستند را از سایر فیلم ­ها متمایز می­‌کند. این «واقعیت» بیشتر به معنی ساختگی نبودن و تخیلی نبودن بکار رفته­‌است.

«واقعیت» برای همسر فلاهرتی تعریف دیگری دارد، او فیلم مستند را «فیلم زندگی» معرفی می­‌کند. این معنایی است که در مستندهای شوهرش، رابرت فلاهرتی، در جریان است. رابرت فلاهرتی را می‌­توان اولین مستندساز جدی تاریخ سینما دانست. فلاهرتی شیفته فرهنگ­‌های بدوی بود. او برای ساخت مستندهایش زمان زیادی را صرف زندگی کردن با مردم بومی یک منطقه می­‌کرد، و پس از نزدیک ­شدن به آن­ها، به ثبت­‌و‌ضبط دراماتیک‌­ترین لحظات زندگی آن­ها می­‌پرداخت. فیلم ­های فلاهرتی به دلیل همین زندگی کردن با مردم بومی، نگاهی بی‌­طرفانه دارند. درون ­مایه مورد علاقه فلاهرتی، ستیز انسان با طبیعت برای بقا است. به عنوان نمونه فلاهرتی در «نانوک شمال» (۱۹۲۲) تلاش ­های یک اسکیمو برای یافتن شکار در قطب شمال را به تصویر کشیده ­است. فلاهرتی مخالفان زیادی هم داشت، بسیاری از این مخالفان، فیلم­ های او را به دلیل فقدان وجه اجتماعی و توجه زیاد به فرهنگ­‌های بدوی، بی­‌دغدغه و رمانتیک می­‌خواندند؛ اما گذر زمان، جایگاه و ارزش فیلم­ های وی را به اثبات رسانده‌­است. او تاثیر بزرگی بر سینمای مستند آمریکا گذاشت و فیلم ­هایش سرآغاز مستندهای رمانتیک آمریکایی شد. از دیگر فیلم­های مهم فلاهرتی می ­توان به «موانا» (۱۹۲۶)، «مردی از آران» (۱۹۳۴) و «داستان لوییزیانا» (۱۹۴۸) اشاره کرد.

شیوه مستندسازی فلاهرتی بر دیگر مستندسازان تاثیرگذاشت و باعث شد آن­ها نیز از مرزهای کشورشان خارج شوند و به مستندسازی در خارج بپردازند. این نوع از مستند را که در خارج از کشورِ سازنده­‌اش ساخته می­‌شود را مستند اگزوتیک می‌­نامند. یکی از مهم­ ترینِ این مستندها که چندین سال بعد از «نانوک شمال» ساخته شد، «علف» (۱۹۲۵) نام دارد. «علف» به کارگردانی مشترک سی.کوپر و اسکودساک، مستندی شکوهمند است که کوچ ایل بختیاری در فلات مرکزی ایران را به تصویر می­‌کشد.

با گذشت دو دهه از تولد سینما، نیروی عظیم سینما به صورت­ های مختلفی متجلی گشت. مستند که یکی از متعالی ­ترین صورت­ های سینماست، در طی این بیست سال جایگاه ویژه ­ای در بین مخاطبان و فیلمسازان کسب کرد. در سال ­های بعد، مستند دچار تحولات و دگرگونی‌­های فراوانی شد و به ابزاری برای استفاده‌­های گوناگون بدل گشت.

نویسنده: امیرحسین رضائی‌فر

برگرفته از بلاگ سینما مارکت

برای اطلاع و استفاده از سایر مطالب ما، به کانال تلگرام خانه مستند بپیوندید:

آیکون کانال تلگرام خانه مستند

نظرات کاربران

نظر خود را برای ما ارسال کنید:

خبرهای مشابه

مستند ایرانی «روزهای بی خبری» به سه جشنواره بین المللی راه یافت
09 آذر 1401

مستند ایرانی «روزهای بی خبری» به سه جشنواره بین المللی راه یافت

مستند کوتاه روزهای بی‌خبری به سه جشنواره بین‌المللی فیلم در مکزیک، بولیوی و هند راه یافت. به گزارش روابط عمومی خانه مستند، مستند کوتاه «روزهای بی‌خبری» در ادامه موفقیت‌های...

هیات داوران ۱۵ نفره جشنواره فیلم رشد، معرفی شدند
08 آذر 1401

هیات داوران ۱۵ نفره جشنواره فیلم رشد، معرفی شدند

اعضای هیات داوران پنجاه و دومین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم‌های علمی آموزشی و تربیتی رشد معرفی شدند. به گزارش سایت خانه مستند و به نقل از خبرگزاری صبا، اعضای...

در حوزه مستند، خیلی اوقات حقیقت، سانسور می شود
06 آذر 1401

در حوزه مستند، خیلی اوقات حقیقت، سانسور می شود

سیدمصطفی موسوی تبار می‌گوید: هر اثر مستند به فراخور ژانر و موضوعی که دارد حقیقت را به شیوه خاصی روایت می‌کند و جشنواره سینماحقیقت، بستری برای تعامل با دیگر...

ریخت و پاش های عجیب قطر در جام جهانی 2022/ فوتبال فقط یک ورزش ساده نیست
03 آذر 1401

ریخت و پاش های عجیب قطر در جام جهانی 2022/ فوتبال فقط یک ورزش ساده نیست

پدرام بهرامی کارگردان مجموعه مستند دریبل ضمن تشریح رویکرد این مستند در بررسی نقش فوتبال در کشورهای مختلف، به طرح برخی پرسش‌ها درباره میزبانی ۲۲۰ میلیارد دلاری قطری‌ها در...

اکران رایگان 5 مستند جذاب فوتبالی در سایت خانه مستند
02 آذر 1401

اکران رایگان 5 مستند جذاب فوتبالی در سایت خانه مستند

به مناسبت برگزاری مسابقات جام جهانی فوتبال، پنج مستند جذاب فوتبالی به‌صورت رایگان اکران آنلاین خواهد شد. به گزارش روابط عمومی خانه مستند، به مناسبت برگزاری مسابقات جام جهانی...

رکود و تورم اقتصادی، باعث خروج فیلمسازان حرفه ای از سینمای مستند شده است
01 آذر 1401

رکود و تورم اقتصادی، باعث خروج فیلمسازان حرفه ای از سینمای مستند شده است

مهدی شامحمدی، مستندساز و تهیه‌کننده معتقد است، رکود و تورم اقتصادی در سال‌های اخیر به همراه مشکلات مدیریتی باعث کاهش تولید در سینمای مستند و خروج فیلمسازان حرفه‌ای شده...

نمایش خانگی در سینمای مستند، ضعیف عمل کرده است
01 آذر 1401

نمایش خانگی در سینمای مستند، ضعیف عمل کرده است

محمد ثقفی مستندساز می‌گوید: پلتفرم‌های اصلی شبکه نمایش‌خانگی در زمینه نمایش آثار مستند عملکرد خوبی ندارند. به گزارش سایت خانه مستند و به نقل از ارتباطات و اطلاع رسانی...

پخش مستند جذاب فوتبالی «دریبل»، امشب از شبکه 5 سیما
29 آبان 1401

پخش مستند جذاب فوتبالی «دریبل»، امشب از شبکه 5 سیما

مستند ورزشی دریبل به کارگردانی پدرام بهرامی و تهیه‌کنندگی عطا پناهی، امشب، ۲۹ آبان ماه بعد از ساعت ۲۴ از شبکه پنج سیما روی آنتن می رود. به گزارش...

نگاهی متفاوت به نخبگان افغانستانی در مستند ایرانی «فرهت»
28 آبان 1401

نگاهی متفاوت به نخبگان افغانستانی در مستند ایرانی «فرهت»

امیراطهر سهیلی، کارگردان مستند «فرهت» معتقد است، بعضی از ما همیشه در روایت خود درباره مهاجران افغانستانی نگاهی از بالا به پایین داریم و نمی‌دانیم که بسیاری از این...