تصویر در جوامع استبدادزده/نقدی بر مستند «میرزاجواد» اثر سعید فرجی

صفحه اصلی > اخبار

تصویر در جوامع استبدادزده/نقدی بر مستند «میرزاجواد» اثر سعید فرجی

تصویر در جوامع استبدادزده/نقدی بر مستند «میرزاجواد» اثر سعید فرجی
09 بهمن 1396

تصویر همیشه در جامعه ای دچار استبداد، سویه هایی متناقض و متفاوت دارد. درست مانند هر ابزار بازنمایی-ادبیات، نقاشی و…- همیشه در بحرانی میان حقیقت و دروغ می ایستد و همواره در کشمکش میان ابزار سرکوبگر و ابزار افشاگر قرار دارد. سرکوبگر یا همان قدرت مطلقه تلاش می کند تصویر را شکل خود کند و از آن طریق، روایت برساخته خود را از واقعیت ارائه دهد اما در مقابل، تصویر در دست اهلش مدام به روندی برای گریز از سرکوب و رسوا کردن آنچه پنهان می ماند بدل می شود.

فیلم «میرزا جواد» ساخته سعید فرجی نمونه ای است برای نمایش همین ماهیت متناقض نمای تصویر در جوامع استبدادی. فیلم با روایتی اول شخص، تاریخ ورود دوربین و ثبت واقعیت را در ایران بررسی می کند. پدیده ای که شروعش از درون دربار از همان ابتدا تصویر واقعی جامعه را دچار اعوجاج کرد و تبدیل به ابزاری نزد دربار و یا همان ساختار قدرت شد تا تصور از واقعیت را کنترل و هدایت کند. این اسباب بازی شاه و نوکرانش آنقدر در دربار در جا زد که تصویر جامعه ایرانی بیشتر از خود ایرانیان توسط غربی ها ثبت شد. تصویر و بازنمایی در آن ابتدای ورود متعلق به شاه و شاهزادگان، حرمسرا و ملیجکان شد و در آن اثری از مردم و طبقات مختلف اجتماعی نبود. فیلم به نوعی با نمایش روند خروج تصویر از دربار نشان می دهد که چگونه مردم در سیاست ایرانی ناپدید بودند و ناگهان از میان تصاویر شاهان و نوکرانش بیرون زدند و شاه و نوکر را به حاشیه بردند.

روایت شیرین و گزارش گونه فیلم به مخاطب نشان می دهد که چگونه تصویر و قدرت ثبت واقعیت به مرور و به موازات مبارزات مشروطه از دربار به جامعه منتقل می شود. در حقیقت آگاه یا ناآگاه (که چندان اهمیتی هم ندارد) فرجی موفق می شود که ماهیت برآشوبنده و ضد استبداد بازنمایی واقعیت در قالب تصویر و عکس را – به عنوان نزدیک ترین رونوشت آن- نشان دهد. ماهیتی مدرن که بر اثر تکثیرپذیری و تنوع، مدام به روزتر، مدرن تر و در نهایت توده ای تر می شود و از آسمان یکه تازانه و پر زرق و برق دربار به زمین فقر و سرکوب جامعه ای پلشت به عنوان نتیجه رفتار دربار می آید. این درست می تواند ما را یاد گفته هگل در باب عصر روشنگری بیندازد که گفت با انقلاب فرانسه آسمان به زمین آمد شاید عکاسی هم با این روایت فرجی در مستند «میرزا جواد» چنین نتیجه ای را در بر داشته است.

فیلم با استفاده از تصاویر واقعی و کنار هم گذاشتن آنها در بستر روایتی تاریخی، ساختار خود را شکل می دهد. در ابتدا اثر برای مخاطب می تواند کسل کننده باشد، تصاویری بارها دیده شده از دربار ناصرالدین شاه و شاهان قاجار پس از او و همچنین تاریخچه ای آشنا از ورود دوربین به دربار؛ اما در ادامه فرجی موفق می شود که بعد سیاسی فیلم را لحظه به لحظه پر رنگ تر کند و تلویحاً تبدیل به روایتی از سیاست در قالب تصویر و تصویر در سپهر سیاست شود. اموری که از هم جدا نیستند و می توان ارتباط تنگاتنگ آنها را تا همین امروز و در بزنگاه های مختلف مشاهده کرد. تصویر همین امروز با وجود دگرگونی جهان و تغییر شکل کشورداری، نتیجه و کارکردی افشاگر دارد. روزانه میلیون ها تصویر به چشم ما می آیند و دیگر دانستگی و شناخت ما از پیرامون و جهان خود و آنچه بر زندگی واقعی حاکم می شود با وجود تصویر تضمین شده است.

«میرزا جواد» تاریخ هفتاد سال مبارزه را در مدت کوتاهی روایت می کند، هر چند که صرفا سعی می کند با روایت واقعیت آن هم با لحنی نه چندان جدی و زمخت بلکه روان و ساده جلو برود. هنر فیلم این است که فارغ از این لحن و روایتی که می توانست دقت و تفصیل بیشتری پیدا کند مرز میان روایت ورود و تکامل عکاسی در ایران را با مبارزات آزادی خواهانه و مشروطه طلبانه بردارد و به نوعی عکس و سیاست را در ماهیت و اصل به هم برساند. ماهیت و اصلی که در روند شدن و تکامل، دوربین را از اسباب بازی شاه به ابزار مبارزه مردم بدل می کند.

به قلم علیرضا نراقی

برای اطلاع و استفاده از سایر مطالب ما، به کانال تلگرام خانه مستند بپیوندید:

آیکون کانال تلگرام خانه مستند

نظرات کاربران

نظر خود را برای ما ارسال کنید:

خبرهای مشابه

آغاز توزیع کارت اعضای صنوف مستند برای شرکت در شانزدهمین جشنواره سینما حقیقت
16 آذر 1401

آغاز توزیع کارت اعضای صنوف مستند برای شرکت در شانزدهمین جشنواره سینما حقیقت

نمایندگان صنوف سینمای مستند می‌توانند از پنجشنبه 17 آذرماه، کارت حضور در شانزدهمین جشنواره سینماحقیقت را دریافت کنند. به گزارش سایت خانه مستند و به نقل از ستاد خبری...

مستند «ضیاالدین» درباره کودکیِ کدام شخصیت است؟
16 آذر 1401

مستند «ضیاالدین» درباره کودکیِ کدام شخصیت است؟

مستند ضیاءالدین، حقایقی کمتر شنیده شده از زندگی قرآنی رهبر معظم انقلاب و نقش ایشان در ترویج و نشر قرآن کریم را روایت می‌کند. به گزارش سایت خانه مستند...

مانع تراشی های مافیای فوتبال ایران در مسیر ساخت مستند «رویای مسی»
15 آذر 1401

مانع تراشی های مافیای فوتبال ایران در مسیر ساخت مستند «رویای مسی»

عضو هیات مدیره خانه مستند با اشاره به اینکه برخی از عوامل آموزشگاه‌ها و باشگاه‌های فوتبال با ساخت مستندهایی مثل رویای مسی مخالفت می‌کنند، گفت مافیای فوتبال اجازه ساخت...

برای ساخت مستندهای ورزشی، داستان خوب، مدیر خوب و بودجه خوب نداریم
15 آذر 1401

برای ساخت مستندهای ورزشی، داستان خوب، مدیر خوب و بودجه خوب نداریم

کارگردان مستندهای چیه این فوتبال و آن ده ثانیه گفت: با وجود سابقه‌ای که در ساخت آثار ورزشی دارم هیچ‌گاه نتوانستم با تیم‌های ملی همراه شوم و مستند بسازم؛...

نگاهی به اشتباهات عجیب داوری در فوتبال در مستند «دریبل»
14 آذر 1401

نگاهی به اشتباهات عجیب داوری در فوتبال در مستند «دریبل»

شبکه پرس تی‌ وی با پخش مستند دریبل (Dribble) اشتباهات داوری در بازی‌های جام جهانی فوتبال را زیر ذره‌بین برده است. به گزارش سایت خانه مستند و به نقل...

پوستر شانزدهمین جشنواره سینما حقیقت، رونمایی شد
13 آذر 1401

پوستر شانزدهمین جشنواره سینما حقیقت، رونمایی شد

پوستر شانزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مستند ایران سینما حقیقت توسط محمد حمیدی مقدم دبیر جشنواره و مهدی دوایی طراح پوستر و مدیر هنری این دوره رونمایی شد. به گزارش...

از شکستن جمجمه دروازه بان تا فوتبالیستی که با دیالیز کلیه، به زمین آمد!
12 آذر 1401

از شکستن جمجمه دروازه بان تا فوتبالیستی که با دیالیز کلیه، به زمین آمد!

مهدی صادقی کارگردان مستند بازگشت‌های بزرگ، ضمن اشاره به روایت پیروزی هیجان‌انگیز تیم ملی ایران در مقابل آمریکا در سال ۹۸،‌ از حسرت تکرار نشدن این اتفاق در جام‌جهانی...

آغاز توزیع کارت رسانه‌ها برای حضور در شانزدهمین جشنواره سینما حقیقت
12 آذر 1401

آغاز توزیع کارت رسانه‌ها برای حضور در شانزدهمین جشنواره سینما حقیقت

نمایندگان رسانه‌ها می‌توانند از فردا یکشنبه 13 آذرماه، کارت حضور در شانزدهمین جشنواره سینما حقیقت را دریافت کنند. به گزارش سایت خانه مستند و به نقل از ستاد خبری...

کدام شبکه های صدا و سیما، میزبان سینما حقیقت هستند؟
12 آذر 1401

کدام شبکه های صدا و سیما، میزبان سینما حقیقت هستند؟

دو ویژه برنامه در شبکه افق و شبکه چهار سیما هر روز و همزمان با برگزاری شانزدهمین جشنواره سینماحقیقت، برنامه ویژه‌ای برای این رویداد دارند. به گزارش سایت خانه...