هیچ کس منتظر تولد اشرف نبود/ گفتگو با «مهدی مطهر»، تهیه کننده مستند «اشرف، همزاد شاه»

صفحه اصلی > اخبار

هیچ کس منتظر تولد اشرف نبود/ گفتگو با «مهدی مطهر»، تهیه کننده مستند «اشرف، همزاد شاه»

هیچ کس منتظر تولد اشرف نبود/ گفتگو با «مهدی مطهر»، تهیه کننده مستند «اشرف، همزاد شاه»
24 آذر 1396

یکی از مستندهایی که در این دوره از جشنواره حقیقت حضور دارد، مستندی متفاوت درباره زندگی «اشرف پهلوی» است. مستندی روانکاوانه که این شخصیت موهوم و البته منفور را از منظری متفاوت بازخوانی کرده است. درباره چگونگی تولید این مستند با مهدی مطهر، تهیه کننده آن گفتگویی داشته‌ایم که در ادامه می‌خوانید:

مستندسازی پیرامون شخصیت‌های مربوط به حکومت پهلوی کار سختی به نظر می‌رسد، هم از این جهت که برای سال‌ها اثری درباره آنها ساخته نشده یا اگر شده مربوط به تاریخ بعد از انقلاب نیست و هم از این منظر که این شخصیت‌ها را نمی توان مانند افراد عادی، سوژه‌ی «پرتره» قرار داد. شما چگونه سمت تولید مستند «اشرف همزاد شاه» رفتید؟

مستندهای تاريخي کشور معمولا دچار خودسانسوري و مميزي‌های مفرط هستند که البته این موضوع صرفا توسط بازبين‌هاي مجموعه‌های رسانه‌ای شكل نگرفته است. خود مستندساز نیز به دلیل پژوهش‌هاي ناقص و معمولا اينترنتي به اين ماجرا دامن زده است. واقعیت این است که فيلمساز جسور و خلاق کم داریم، البته امروزه دسترسی به آرشیو و اطلاعات، مانند قبل نیست. به سبب پیشرفت تکنولوژی، شرایطی فراهم آمده که هم در اینترنت و هم در تلویزیون به آسانی دسترسی به آرشیو امکان پذیر می‌شود اما باید در نظر داشت که فیلم خوب تاریخی، صرفا متکی به آرشیو نیست و این نگاه خلاق و دقیق فیلمساز است که فیلم را جذاب و دیدنی می‌کند .

چطور شد «اشرف پهلوی» که در اذهان عمومی شخصیتی منفور قلمداد می‌شود، سوژه‌ی مستند شما شد؟

«اشرف پهلوی» مکتوم‌ترین (پنهان‌ترین) عنصر خانواده‌ی پهلوی است که حتی طرفداران رژیم پهلوی نیز صحبت درباره‌ی او را به صلاح نمی‌دانستند، تا این حد که بخشی از آرشیو اشرف پهلوی قبل از انقلاب را از بین برده‌اند.

«شاه ایران» همیشه درگیر رقابت میان زن‌های دربار بوده و از آنجا که «اشرف پهلوی» جنم و جرات بیشتری نسبت به «محمدرضا پهلوی» داشته، پیروز این رقابت بوده است و ثریا و فوزیه نمی‌توانستند در رقابت با او موثرتر واقع شوند. اما حضور «فرح» که فعال‌تر از سایر زنان بود، معادلات را به هم می‌زند، خصوصا این که او مادر ولیعهدی است که شاه سال‌ها انتظارش را می‌کشیده، همین مساله باعث می‌شود تا شاه به فرح تمایل بیشتری پیدا کند.

اشرف همزاد شاه

نکته‌ی جالب توجه این است که رقابت‌های این دو منحصر به شخص شاه نبوده و آن‌ها برای تطهیر چهره‌ی رژیم پهلوی و البته فرهنگ سازی به شیوه‌ی دلخواه، مدیریت موسسات فرهنگی و هنری نظیر کانون پرورش فکری کودکان و سازمان زنان را برعهده داشتند. فرح با مدیریت کانون پرورش فکری کودکان و اشرف با سازمان زنان ایران بسیاری از اهداف شخصی خود را پیگیری می‌کردند.

اشرف به بهانه‌ی فعالیت‌های فرهنگی در سازمان زنان ایران با قشر کثیری از فیلمسازان و روشنفکران ایرانی در ارتباط بود. با حمایت‌ها و همکاری مجموعه‌ی تحت مدیریت او آثاری همچون «ندامتگاه» و «قلعه» توسط کامران شیردل به تولید رسید.

آیا به هدفی که از تهیه این مستند داشتید نزدیک شده‌اید؟

‌تا حد زیادی بله. ما می‌خواستیم پرداخت متفاوت‌تری نسبت به یک شخصیت تاریخی داشته باشیم که این اتفاق صورت گرفت. نوع ورود ما به شخصیت «اشرف» که روانکاوانه است، پیش از این در پرتره‌های ایرانی تجربه نشده یا کمتر دیده شده است.

به نظر شما کدام یک از شخصیت‌های دربار می‌توانند در اولویت‌های دیگر مستند پرتره باشند؟

ما در حال حاضر چندین پروژه را در دستور کار قراردادیم. بنا به ادامه‌ی روند تولید و با قصد آگاه سازی در رابطه با درباریان «پهلوی»، سراغ «اسدالله علم»، «حسنعلي منصور» و «همسران شاه» رفته‌ايم که این پروژه‌ها مرحله‌ی تولید و یا تدوین را پشت سر می‌گذارند.

با توجه به نوع نگاه حاکم بر اثر، چگونه به این نتیجه رسیدید که دید روانکاوانه نسبت به شخصیت «اشرف پهلوی» داشته باشید؟

این که «اشرف پهلوی» دامنش آلوده بوده یا در قاچاق و اکثر فسادهای زمان «محمدرضا پهلوی» دست داشته است، جوابش هرچه باشد نمی‌توان انکار کرد که خود او نیز بدش نمی‌آمده تا چهره‌ای ترسناک و مردسالارانه از خود نشان بدهد.

بالطبع از یک سو گذر زمان و عمر طولانی اشرف و از سویی دیگر بدنامی او موجب شد کسی از نزدیکان و درباریان زنده نباشد که بخواهد مصاحبه‌ای بی‌واسطه درباره‌ی خاطرات اشرف داشته باشد و یا اگر زنده بودند، علاقه‌ای نداشتند تا به عنوان شاهد عینی «اشرف پهلوی» مطرح بشوند. نمونه‌اش پسر امینی، مسئول دفتر اشرف که حاضر به مصاحبه نشد. همین مساله باعث شدکه زوج سازنده‌ی اثر، «سعیده نیک اختر»و همسرش «احسان ناظم بکایی» این ایده را پیشنهاد کنند که به جای این که مانند اغلب آثار، سراغ مورخ و کارشناسان تاریخی برویم، از زاویه‌ی روانکاوانه به شخصیت اشرف نگاه کنیم.

اشرف همزاد شاه

ما به اشرف، فارغ از همه‌ حواشی و نسبت‌هایش که خود عکس، صدا، ویدئو و موضع‌گیری‌هایش گویای شخصیتش است مانند یک مورد علمی و لابراتواری نگاه کردیم و به همین خاطر سراغ تاریخ شناس، روانشناس، طراح لباس و گریم رفتیم. اشرف در خانواده‌ای رشد یافته که هیچ‌گاه منتظر تولدش نبوده‌اند و به سنت دیکتاتور‌مابانه پدر، هیچ زمان در کانون توجه نبوده است؛ حتی در مهم‌ترین مسائل زندگی‌اش مانند انتخاب همسر اراده و اختیاری نداشته است. به همین خاطر است که او قواعد تنازع بقا را یاد می‌گیرد و درصدد‌ است حقش را خودش بگیرد. به همین دلیل خودش را درگیر معادلات سخت و به ظاهر مردانه می‌کند تا دیده شود و از این که برخی شایعات پیرامونش رایج شود هیچ ترس و ابایی ندارد. همین مسائل «اشرف» را به بهترین موردهای روانشناختی بدل کرده است.

اگر نکته‌ای هم درمورد ویژگی ساخت این مستند دارید، بفرمایید.

باید بگویم هم مستند «هویدا» ساخته «مصطفی شوقی» که اتفاقا تجربه‌ اول فیلمسازی اش بود و هم تجربه‌ «اشرف همزاد شاه» که قبل از این همکاری، فیلمی از سازندگانش ندیده بودم، ثابت کرد که روزنامه‌نگارها گزینه‌های خوب و جذابی برای سرمایه‌گذاری تولیدات مستند هستند. نکته‌ جالب توجه این که «خانه مستند انقلاب اسلامی»، در این دوره جشنواره سینما‌حقیقت، با هشت فیلم شرکت کرده است که عمده سازندگان این فیلم‌ها را خبرنگاران باسابقه‌ای تشکیل می‌دهند که حالا پا به عرصه‌ تولید فیلم مستند گذاشته‌اند. این مساله نیز خود گویای آن است که می‌توان در عرصه‌ مستند‌سازی به خبرنگاران نگاه ویژه‌تری داشت. در کنار نویسندگی احسان ناظم‌بکایی و کارگردانی سعیده نیک‌اختر از محمد ثقفی که هم در هویدا و هم در این مجموعه تدوینگر فیلم بوده است تشکر می‌کنم. نکته آخر اینکه سروش انتظامی فرزنداستاد مجید انتظامی، موزیسین این فیلم بوده که به‌شدت به ارتقا و اثرگذاری فیلم اضافه کرده اند.

منبع: فرهیختگان

برای اطلاع و استفاده از سایر مطالب ما، به کانال تلگرام خانه مستند بپیوندید:

آیکون کانال تلگرام خانه مستند

 

نظرات کاربران

نظر خود را برای ما ارسال کنید:

خبرهای مشابه

به یاد مهدی آذریزدی برگزار می‌شود؛ ملاقات با «آن مرد دیگر در را باز نکرد» در خانه هنرمندان ایران
12 تیر 1401

به یاد مهدی آذریزدی برگزار می‌شود؛ ملاقات با «آن مرد دیگر در را باز نکرد» در خانه هنرمندان ایران

به گزارش روابط عمومی خانه هنرمندان ایران، مستند «آن مرد دیگر در را باز نکرد» روز سه‌شنبه ۱۴ تیرماه ساعت ۱۸ در سالن استاد شهناز خانه هنرمندان ایران، اکران خواهد...

درخشش مستند «مراد» در جشنواره امریکایی
11 تیر 1401

درخشش مستند «مراد» در جشنواره امریکایی

مستند «مراد» برنده تندیس برنز پنجاه و پنجمین دوره جشنواره بین المللی «ورد فست» هیوستون آمریکا...

سرزمین آب‌ها از شبکه مستند پخش می‌شود
11 تیر 1401

سرزمین آب‌ها از شبکه مستند پخش می‌شود

مجموعه مستند ۶ قسمتی «سرزمین آب‌ها» به تهیه‌کنندگی و کارگردانی مرتضی نصرالهی تولید جدید شبکه مستند سیماست که از شنبه ۱۱ تیر هر هفته پخش...

فیلم‌ های راه یافته به پانزدهمین جشنواره فیلم تبریز اعلام شدند
08 تیر 1401

فیلم‌ های راه یافته به پانزدهمین جشنواره فیلم تبریز اعلام شدند

به گزارش سایت خانه مستند و به نقل از خبرگزاری فارس از تبریز، اسامی فیلم‌های راه‌ یافته به بخش مسابقه ی پانزدهمین جشنواره فیلم تبریز توسط دبیرخانه این جشنواره...

انتشار نسخه کامل مستند «بهشتی برای ملت»
08 تیر 1401

انتشار نسخه کامل مستند «بهشتی برای ملت»

همزمان با سالروز شهادت آیت‌الله سیدمحمد حسینی بهشتی، نسخه کامل مستند «بهشتی برای ملت» در دسترس علاقه‌مندان قرار گرفت به گزارش سایت خانه مستند و به نقل از گروه...

«انیمیشن ایرانی» به «اکران حقیقت» رسید
08 تیر 1401

«انیمیشن ایرانی» به «اکران حقیقت» رسید

دور تازه نمایش مستندهای مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی، (اکران حقیقت) از سه شنبه ۱۴ تیرماه شروع می‌شود. به گزارش سایت خانه مستند و به نقل از...

«ماریان» به عنوان بخشی از باغستان قزوین امروز از بین رفته است/ مستندی پژوهش‌محور درباره نابودی میراثی هزارساله
31 خرداد 1401

«ماریان» به عنوان بخشی از باغستان قزوین امروز از بین رفته است/ مستندی پژوهش‌محور درباره نابودی میراثی هزارساله

به گزارش سایت خانه مستند به نقل از تسنیم، مستند سینمایی «ماریان» به کارگردانی حامد کلجه‌ای و تهیه‌کنندگی احمد شفیعی، نسخه سینمایی از مجموعه مستند میراث هزار ساله است...

معرفی هیات داوران بخش مستند سیزدهمین جشنواره فیلم‌های ورزشی
31 خرداد 1401

معرفی هیات داوران بخش مستند سیزدهمین جشنواره فیلم‌های ورزشی

به گزارش سایت خانه مستند و به نقل از روابط عمومی جشنواره، هیات داوران بخش مستند کوتاه و بلند سیزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم‌های ورزشی ایران معرفی شدند و بر...

«خاطرات موتورسیکلت» دور از دخالت‌های نمایشی است/ ادای احترام به رزمنده فراموش‌شده تاریخ
31 خرداد 1401

«خاطرات موتورسیکلت» دور از دخالت‌های نمایشی است/ ادای احترام به رزمنده فراموش‌شده تاریخ

امیرحسین نوروزی کارگردان و تهیه‌کننده مستند خاطرات موتورسیکلت که از سه‌شنبه 31 خردادماه و هم‌زمان با سالروز شهادت دکتر مصطفی چمران به‌صورت آنلاین و رایگان در سایت خانه مستند...