صفحه اصلی > اخبار
هیچ کس منتظر تولد اشرف نبود/ گفتگو با «مهدی مطهر»، تهیه کننده مستند «اشرف، همزاد شاه»
24 آذر 1396

هیچ کس منتظر تولد اشرف نبود/ گفتگو با «مهدی مطهر»، تهیه کننده مستند «اشرف، همزاد شاه»

یکی از مستندهایی که در این دوره از جشنواره حقیقت حضور دارد، مستندی متفاوت درباره زندگی «اشرف پهلوی» است. مستندی روانکاوانه که این شخصیت موهوم و البته منفور را از منظری متفاوت بازخوانی کرده است. درباره چگونگی تولید این مستند با مهدی مطهر، تهیه کننده آن گفتگویی داشته‌ایم که در ادامه می‌خوانید:

مستندسازی پیرامون شخصیت‌های مربوط به حکومت پهلوی کار سختی به نظر می‌رسد، هم از این جهت که برای سال‌ها اثری درباره آنها ساخته نشده یا اگر شده مربوط به تاریخ بعد از انقلاب نیست و هم از این منظر که این شخصیت‌ها را نمی توان مانند افراد عادی، سوژه‌ی «پرتره» قرار داد. شما چگونه سمت تولید مستند «اشرف همزاد شاه» رفتید؟

مستندهای تاريخي کشور معمولا دچار خودسانسوري و مميزي‌های مفرط هستند که البته این موضوع صرفا توسط بازبين‌هاي مجموعه‌های رسانه‌ای شكل نگرفته است. خود مستندساز نیز به دلیل پژوهش‌هاي ناقص و معمولا اينترنتي به اين ماجرا دامن زده است. واقعیت این است که فيلمساز جسور و خلاق کم داریم، البته امروزه دسترسی به آرشیو و اطلاعات، مانند قبل نیست. به سبب پیشرفت تکنولوژی، شرایطی فراهم آمده که هم در اینترنت و هم در تلویزیون به آسانی دسترسی به آرشیو امکان پذیر می‌شود اما باید در نظر داشت که فیلم خوب تاریخی، صرفا متکی به آرشیو نیست و این نگاه خلاق و دقیق فیلمساز است که فیلم را جذاب و دیدنی می‌کند .

چطور شد «اشرف پهلوی» که در اذهان عمومی شخصیتی منفور قلمداد می‌شود، سوژه‌ی مستند شما شد؟

«اشرف پهلوی» مکتوم‌ترین (پنهان‌ترین) عنصر خانواده‌ی پهلوی است که حتی طرفداران رژیم پهلوی نیز صحبت درباره‌ی او را به صلاح نمی‌دانستند، تا این حد که بخشی از آرشیو اشرف پهلوی قبل از انقلاب را از بین برده‌اند.

«شاه ایران» همیشه درگیر رقابت میان زن‌های دربار بوده و از آنجا که «اشرف پهلوی» جنم و جرات بیشتری نسبت به «محمدرضا پهلوی» داشته، پیروز این رقابت بوده است و ثریا و فوزیه نمی‌توانستند در رقابت با او موثرتر واقع شوند. اما حضور «فرح» که فعال‌تر از سایر زنان بود، معادلات را به هم می‌زند، خصوصا این که او مادر ولیعهدی است که شاه سال‌ها انتظارش را می‌کشیده، همین مساله باعث می‌شود تا شاه به فرح تمایل بیشتری پیدا کند.

اشرف همزاد شاه

نکته‌ی جالب توجه این است که رقابت‌های این دو منحصر به شخص شاه نبوده و آن‌ها برای تطهیر چهره‌ی رژیم پهلوی و البته فرهنگ سازی به شیوه‌ی دلخواه، مدیریت موسسات فرهنگی و هنری نظیر کانون پرورش فکری کودکان و سازمان زنان را برعهده داشتند. فرح با مدیریت کانون پرورش فکری کودکان و اشرف با سازمان زنان ایران بسیاری از اهداف شخصی خود را پیگیری می‌کردند.

اشرف به بهانه‌ی فعالیت‌های فرهنگی در سازمان زنان ایران با قشر کثیری از فیلمسازان و روشنفکران ایرانی در ارتباط بود. با حمایت‌ها و همکاری مجموعه‌ی تحت مدیریت او آثاری همچون «ندامتگاه» و «قلعه» توسط کامران شیردل به تولید رسید.

آیا به هدفی که از تهیه این مستند داشتید نزدیک شده‌اید؟

‌تا حد زیادی بله. ما می‌خواستیم پرداخت متفاوت‌تری نسبت به یک شخصیت تاریخی داشته باشیم که این اتفاق صورت گرفت. نوع ورود ما به شخصیت «اشرف» که روانکاوانه است، پیش از این در پرتره‌های ایرانی تجربه نشده یا کمتر دیده شده است.

به نظر شما کدام یک از شخصیت‌های دربار می‌توانند در اولویت‌های دیگر مستند پرتره باشند؟

ما در حال حاضر چندین پروژه را در دستور کار قراردادیم. بنا به ادامه‌ی روند تولید و با قصد آگاه سازی در رابطه با درباریان «پهلوی»، سراغ «اسدالله علم»، «حسنعلي منصور» و «همسران شاه» رفته‌ايم که این پروژه‌ها مرحله‌ی تولید و یا تدوین را پشت سر می‌گذارند.

با توجه به نوع نگاه حاکم بر اثر، چگونه به این نتیجه رسیدید که دید روانکاوانه نسبت به شخصیت «اشرف پهلوی» داشته باشید؟

این که «اشرف پهلوی» دامنش آلوده بوده یا در قاچاق و اکثر فسادهای زمان «محمدرضا پهلوی» دست داشته است، جوابش هرچه باشد نمی‌توان انکار کرد که خود او نیز بدش نمی‌آمده تا چهره‌ای ترسناک و مردسالارانه از خود نشان بدهد.

بالطبع از یک سو گذر زمان و عمر طولانی اشرف و از سویی دیگر بدنامی او موجب شد کسی از نزدیکان و درباریان زنده نباشد که بخواهد مصاحبه‌ای بی‌واسطه درباره‌ی خاطرات اشرف داشته باشد و یا اگر زنده بودند، علاقه‌ای نداشتند تا به عنوان شاهد عینی «اشرف پهلوی» مطرح بشوند. نمونه‌اش پسر امینی، مسئول دفتر اشرف که حاضر به مصاحبه نشد. همین مساله باعث شدکه زوج سازنده‌ی اثر، «سعیده نیک اختر»و همسرش «احسان ناظم بکایی» این ایده را پیشنهاد کنند که به جای این که مانند اغلب آثار، سراغ مورخ و کارشناسان تاریخی برویم، از زاویه‌ی روانکاوانه به شخصیت اشرف نگاه کنیم.

اشرف همزاد شاه

ما به اشرف، فارغ از همه‌ حواشی و نسبت‌هایش که خود عکس، صدا، ویدئو و موضع‌گیری‌هایش گویای شخصیتش است مانند یک مورد علمی و لابراتواری نگاه کردیم و به همین خاطر سراغ تاریخ شناس، روانشناس، طراح لباس و گریم رفتیم. اشرف در خانواده‌ای رشد یافته که هیچ‌گاه منتظر تولدش نبوده‌اند و به سنت دیکتاتور‌مابانه پدر، هیچ زمان در کانون توجه نبوده است؛ حتی در مهم‌ترین مسائل زندگی‌اش مانند انتخاب همسر اراده و اختیاری نداشته است. به همین خاطر است که او قواعد تنازع بقا را یاد می‌گیرد و درصدد‌ است حقش را خودش بگیرد. به همین دلیل خودش را درگیر معادلات سخت و به ظاهر مردانه می‌کند تا دیده شود و از این که برخی شایعات پیرامونش رایج شود هیچ ترس و ابایی ندارد. همین مسائل «اشرف» را به بهترین موردهای روانشناختی بدل کرده است.

اگر نکته‌ای هم درمورد ویژگی ساخت این مستند دارید، بفرمایید.

باید بگویم هم مستند «هویدا» ساخته «مصطفی شوقی» که اتفاقا تجربه‌ اول فیلمسازی اش بود و هم تجربه‌ «اشرف همزاد شاه» که قبل از این همکاری، فیلمی از سازندگانش ندیده بودم، ثابت کرد که روزنامه‌نگارها گزینه‌های خوب و جذابی برای سرمایه‌گذاری تولیدات مستند هستند. نکته‌ جالب توجه این که «خانه مستند انقلاب اسلامی»، در این دوره جشنواره سینما‌حقیقت، با هشت فیلم شرکت کرده است که عمده سازندگان این فیلم‌ها را خبرنگاران باسابقه‌ای تشکیل می‌دهند که حالا پا به عرصه‌ تولید فیلم مستند گذاشته‌اند. این مساله نیز خود گویای آن است که می‌توان در عرصه‌ مستند‌سازی به خبرنگاران نگاه ویژه‌تری داشت. در کنار نویسندگی احسان ناظم‌بکایی و کارگردانی سعیده نیک‌اختر از محمد ثقفی که هم در هویدا و هم در این مجموعه تدوینگر فیلم بوده است تشکر می‌کنم. نکته آخر اینکه سروش انتظامی فرزنداستاد مجید انتظامی، موزیسین این فیلم بوده که به‌شدت به ارتقا و اثرگذاری فیلم اضافه کرده اند.

منبع: فرهیختگان

برای اطلاع و استفاده از سایر مطالب ما، به کانال تلگرام خانه مستند بپیوندید:

آیکون کانال تلگرام خانه مستند

 

نظرات کاربران

نظر خود را برای ما ارسال کنید:

خبرهای مشابه

شبکه فرانس 24 مستند چاقوی زنجان را می سازد
03 بهمن 1400

شبکه فرانس 24 مستند چاقوی زنجان را می سازد

مدیرکل میراث‌ فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی زنجان گفت: «گروه مستندساز شبکه فرانس ۲۴ با همکاری معاونت صنایع‌دستی زنجان، مستندی از فن چاقوسازی سنتی در بازار تاریخی زنجان می‌سازد.» به...

مستندی درباره ارتباط نامتعارف ابراهیم گلستان و ژان لوک گدار
30 دی 1400

مستندی درباره ارتباط نامتعارف ابراهیم گلستان و ژان لوک گدار

مستند «جمعه می‌بینمت» که به چگونگی ارتباط نامتعارف میان ابراهیم گلستان و ژان لوک گدار پرداخته به زودی در جشنواره برلین رونمایی...

راهیابی مستند «به کدامین گناه» به جشنواره زنان ترکیه
29 دی 1400

راهیابی مستند «به کدامین گناه» به جشنواره زنان ترکیه

فیلم مستند « به کدامین گناه » به نویسندگی و کارگردانی «مریم ابراهیم وند» به بخش مستند پنجمین دوره «جشنواره بین المللی فیلم زنان» ترکیه راه...

تلاش های یک بانوی سرسخت گیلانی در مستند «سایه های سبز»
28 دی 1400

تلاش های یک بانوی سرسخت گیلانی در مستند «سایه های سبز»

مستند «سایه های سبز»، روایت زنان تلاشگر و کارآفرین گیلانی به کارگردانی «محسن جعفری راد» و تهیه کنندگی «عطا پناهی» در رشت اکران...

اسامی آثار مستند پذیرفته شده در چهلمین جشنواره فیلم فجر، اعلام شد
26 دی 1400

اسامی آثار مستند پذیرفته شده در چهلمین جشنواره فیلم فجر، اعلام شد

براساس اعلام دبیرخانه چهلمین جشنواره فیلم فجر و هیات انتخاب بخش مستند جشنواره چهلم، فیلم‌های راه یافته به بخش سینمای مستند این دوره جشنواره اعلام...

«بی بی» از مجموعه مستند «یکی از ما» برنده فانوس جشنواره عمار شد
25 دی 1400

«بی بی» از مجموعه مستند «یکی از ما» برنده فانوس جشنواره عمار شد

مستند یکی از ما 2 «بی بی» به کارگردانی امیر اطهر سهیلی و تهیه کنندگی عطا پناهی، برنده فانوس طلایی دوازدهمین جشنواره فیلم عمار شد. مراسم اختتامیه دوازدهمین جشنواره...

«شهر زیبای من» برنده پنجمین جشنواره بین المللی فیلم پرواز
25 دی 1400

«شهر زیبای من» برنده پنجمین جشنواره بین المللی فیلم پرواز

مستند «شهر زیبای من» به کارگردانی الهام آقالری و تهیه کنندگی عطا پناهی، از آثار خانه مستند، برنده دیپلم افتخار بخش مستند پنجمین جشنواره بین المللی فیلم پرواز...

واکنش ها به مستند «۷۲ ساعت» ادامه دارد
23 دی 1400

واکنش ها به مستند «۷۲ ساعت» ادامه دارد

با اکران مستند 72 ساعت در سایت های مختلف، واکنش ها به این مستند جذاب، همچنان ادامه...

داستان تلاش های حاج قاسم سلیمانی در کرمان و سیستان و بلوچستان/ یادداشتی بر مستند «آورتین»
21 دی 1400

داستان تلاش های حاج قاسم سلیمانی در کرمان و سیستان و بلوچستان/ یادداشتی بر مستند «آورتین»

مستند نیمه بلند «آورتین» به کارگردانی حسن وزیرزاده، مستندی درباره مسأله ناامنی در استان کرمان در اوایل دهه ی هفتاد می باشد. فیلم، راوی عملیات آورتین به فرماندهی حاج...

ماجرایی مشابه بمباران هیروشیما و ناکازاکی! / یادداشتی بر مستند «زندگی در آرشیو»
21 دی 1400

ماجرایی مشابه بمباران هیروشیما و ناکازاکی! / یادداشتی بر مستند «زندگی در آرشیو»

مستند زندگی در آرشیو به کارگردانی برهان احمدی، مستندی 43 دقیقه ای با موضوع قربانیان شیمیایی جنگ ایران و عراق است....

۶۰۰ هزار نفر؛ مخاطب مجازی مستند «۷۲ساعت»
21 دی 1400

۶۰۰ هزار نفر؛ مخاطب مجازی مستند «۷۲ساعت»

مستند سینمایی «۷۲ ساعت» توانست به آمار بیش از نیم میلیون مخاطب در پلتفرم‌های اینترنتی...

پرتعلیق و جذاب! / یادداشتی بر مستند «72 ساعت»
19 دی 1400

پرتعلیق و جذاب! / یادداشتی بر مستند «72 ساعت»

روایت و چیدمان مستندات فیلم «۷۲ ساعت» به‌گونه‌ای است که چه بخواهیم و چه نخواهیم ما را به سمت قضاوتی عادلانه و منصفانه درباره کشف یک جنایت ظالمانه...