مروری بر چهره های مستندسازی ایران/ «فرهاد ورهرام» به قلم «محمد عنبرسوز»

صفحه اصلی > اخبار

مروری بر چهره های مستندسازی ایران/ «فرهاد ورهرام» به قلم «محمد عنبرسوز»

مروری بر چهره های مستندسازی ایران/ «فرهاد ورهرام» به قلم «محمد عنبرسوز»
06 آذر 1398

حدود یک دهه است که فیلم‌های مستند در ایران بیشتر از قبل جدی گرفته می‌شوند و اخیرا معرفی مستند «در جستجوی فریده» به عنوان نماینده کشورمان در اسکار، باعث شد توجه‌ها به آثار مستند حسابی جلب شود. با این حال، مستندسازی در ایران سابقه زیادی دارد و در دهه‌های گذشته هم مستندسازان، با کمترین بودجه و درآمد ممکن و بدون این‌که حتی شهرت و اقبال عمومی فیلمسازان داستانی را همراه خود ببینند، خالصانه مشغول تلاش برای بازنمایی واقعیت در قاب تصویر بوده‌اند. در این مطلب به مرور زندگی و کارنامه برخی از مهم‌ترین مستندسازان ایرانی می‌پردازیم که کمتر در فضاهای عمومی از ایشان سخن گفته شده است.

فرهاد ورهرام، مستندساز پیشکسوت ایران و متولد سال ۱۳۲۷ در بروجرد است. او در رشته‌های فیلمبرداری و کارگردانی تحصیل کرده و بی‌راه نخواهد بود اگر لقب «مرد همه فن حریف عرصه مستند» را در موردش به کار ببریم؛ چرا که ورهرام، با توجه به شرایط آماتورگونه دوران جوانی‌اش و محدودیت همیشگی بودجه در عرصه مستند، مجبور بوده در کسوت‌های مختلفی از جمله فیلمبردار، نویسنده، محقق، عکاس، تهیه‌کننده، کارگردان و حتی بازیگر، شخصا وارد عمل شود. ورهرام فعالیت هنری خود را از سال ۱۳۵۲ آغاز کرده و تا کنون موفق به کسب افتخارات مختلفی از جمله تندیس بهترین مستند جشنواره فیلم شهر برای مستند «گذر شهر بر آب» و تندیس حافظ بهترین مستند برای «خلوت جنگل» شده است.

فرهاد ورهرام که بخشی از تحصیلاتش را در رشته فیلمبرداری گذرانده، در چند دوره نیز مسئولیت واحد فیلم و عکس سازمان‌هایی مانند موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران، موسسه پژوهش‌های دهقانی و روستایی ایران و مرکز تحقیقات روستایی و اقتصاد کشاورزی را بر عهده داشته است.

فرهاد ورهرام

چنین تجربیاتی احتمالا کمک شایانی به تسلط و چیره‌دستی او، هم از جهت خلاقیت و هنرش در قاب‌بندی‌ها و خلق تصاویر ماندگار و چشم‌نواز و هم دقت و ظرافت نگاهش در استفاده از تصاویر، عکس‌ها و اسناد تصویری مختلف کرده است؛ به طوری که آثار ورهرام پر از قاب‌های دلنشین و چشمگیر هستند و حتی در برهه‌هایی رنگ و بوی فستیوالی از عکس‌های زیبا را به خود می‌گیرند.

مهم‌ترین ویژگی آثار فرهاد ورهرام، لحن مردم‌شناسانه و فرهنگ‌مدار آثار اوست که از دغدغه‌های وطن‌پرستانه و نگاه ملی او حکایت دارد. این خصایص در آثار ورهرام به قدری جاافتاده و هنرمندانه گنجانده شده که، به لحاظ ویژگی‌های مردم‌شناسانه و پویش‌های فرهنگی، آثار این مستندساز را در سطح جهانی هم به موفقیت‌هایی رسانده است. آثار او تا کنون در مجامع بین‌المللی مختلفی، اعم از موزه‌های مردم‌شناسی پاریس و وین، فستیوال‌های مردم‌شناسی جهان سوم در فرایبورگ و هلسینکی و بیش از بیست مرکز فرهنگی داخلی و خارجی دیگر به نمایش درآمده‌اند.

ورهرام علاقه زیادی به آداب و سنن اقوام مختلف ایرانی دارد و این ویژگی را از موضوعات مستندهایش به خوبی می‌توان دریافت. مستند «نخل» (۱۳۵۶) با موضوع مراسم عزاداری امام حسین(ع) در روستای ابیانه در اطراف نطنز، «بازار در اردهال» (۱۳۵۸) درباره مراسم قالی‌شویی در مشهد اردهال کاشان، «گاز، آتش، باد» (۱۳۶۴) درباره معضل هدر رفتن گازهای طبیعی در هنگام استخراج نفت، «تاراز» (۱۳۶۷) با نگاهی به زندگی کوچ‌نشینان بختیاری، «قتل شتر» (۱۳۷۰) با موضوع مراسم عید قربان در یکی از محلات قدیمی شهر کاشان و ده‌ها مستند دیگر به خوبی جنس دغدغه‌های ایرانی و مردمی ورهرام را بازنمایی می‌کنند.

ورهرام که در دهه‌های شصت و هفتاد اوج شکوفایی آثارش را تجربه کرده، از آغاز دهه نود کمتر کار می‌کند و بیشتر مشغول کارهای پژوهشی، تالیف کتاب و مقاله، تدریس و تربیت هنرجویان جوان است. از دیگر آثار این مستندساز می‌توان به «گلاب»، «دانه‌های روغنی»، «آبگینه»، «عروسی مقدس»، «باغ‌های زیرزمینی»، «یاد و یادگار» (با همراهی مصطفی رزاق کریمی)، «سرزمین خورشید»، «سیاهان جنوب» و «خاطرات روستا» اشاره کرد.

نویسنده: محمدعنبرسوز

منبع: وبلاگ سینما مارکت

برای اطلاع و استفاده از سایر مطالب ما، به کانال تلگرام خانه مستند بپیوندید:

آیکون کانال تلگرام خانه مستند

نظرات کاربران

نظر خود را برای ما ارسال کنید:

خبرهای مشابه

به یاد مهدی آذریزدی برگزار می‌شود؛ ملاقات با «آن مرد دیگر در را باز نکرد» در خانه هنرمندان ایران
12 تیر 1401

به یاد مهدی آذریزدی برگزار می‌شود؛ ملاقات با «آن مرد دیگر در را باز نکرد» در خانه هنرمندان ایران

به گزارش روابط عمومی خانه هنرمندان ایران، مستند «آن مرد دیگر در را باز نکرد» روز سه‌شنبه ۱۴ تیرماه ساعت ۱۸ در سالن استاد شهناز خانه هنرمندان ایران، اکران خواهد...

درخشش مستند «مراد» در جشنواره امریکایی
11 تیر 1401

درخشش مستند «مراد» در جشنواره امریکایی

مستند «مراد» برنده تندیس برنز پنجاه و پنجمین دوره جشنواره بین المللی «ورد فست» هیوستون آمریکا...

سرزمین آب‌ها از شبکه مستند پخش می‌شود
11 تیر 1401

سرزمین آب‌ها از شبکه مستند پخش می‌شود

مجموعه مستند ۶ قسمتی «سرزمین آب‌ها» به تهیه‌کنندگی و کارگردانی مرتضی نصرالهی تولید جدید شبکه مستند سیماست که از شنبه ۱۱ تیر هر هفته پخش...

فیلم‌ های راه یافته به پانزدهمین جشنواره فیلم تبریز اعلام شدند
08 تیر 1401

فیلم‌ های راه یافته به پانزدهمین جشنواره فیلم تبریز اعلام شدند

به گزارش سایت خانه مستند و به نقل از خبرگزاری فارس از تبریز، اسامی فیلم‌های راه‌ یافته به بخش مسابقه ی پانزدهمین جشنواره فیلم تبریز توسط دبیرخانه این جشنواره...

انتشار نسخه کامل مستند «بهشتی برای ملت»
08 تیر 1401

انتشار نسخه کامل مستند «بهشتی برای ملت»

همزمان با سالروز شهادت آیت‌الله سیدمحمد حسینی بهشتی، نسخه کامل مستند «بهشتی برای ملت» در دسترس علاقه‌مندان قرار گرفت به گزارش سایت خانه مستند و به نقل از گروه...

«انیمیشن ایرانی» به «اکران حقیقت» رسید
08 تیر 1401

«انیمیشن ایرانی» به «اکران حقیقت» رسید

دور تازه نمایش مستندهای مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی، (اکران حقیقت) از سه شنبه ۱۴ تیرماه شروع می‌شود. به گزارش سایت خانه مستند و به نقل از...

«ماریان» به عنوان بخشی از باغستان قزوین امروز از بین رفته است/ مستندی پژوهش‌محور درباره نابودی میراثی هزارساله
31 خرداد 1401

«ماریان» به عنوان بخشی از باغستان قزوین امروز از بین رفته است/ مستندی پژوهش‌محور درباره نابودی میراثی هزارساله

به گزارش سایت خانه مستند به نقل از تسنیم، مستند سینمایی «ماریان» به کارگردانی حامد کلجه‌ای و تهیه‌کنندگی احمد شفیعی، نسخه سینمایی از مجموعه مستند میراث هزار ساله است...

معرفی هیات داوران بخش مستند سیزدهمین جشنواره فیلم‌های ورزشی
31 خرداد 1401

معرفی هیات داوران بخش مستند سیزدهمین جشنواره فیلم‌های ورزشی

به گزارش سایت خانه مستند و به نقل از روابط عمومی جشنواره، هیات داوران بخش مستند کوتاه و بلند سیزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم‌های ورزشی ایران معرفی شدند و بر...

«خاطرات موتورسیکلت» دور از دخالت‌های نمایشی است/ ادای احترام به رزمنده فراموش‌شده تاریخ
31 خرداد 1401

«خاطرات موتورسیکلت» دور از دخالت‌های نمایشی است/ ادای احترام به رزمنده فراموش‌شده تاریخ

امیرحسین نوروزی کارگردان و تهیه‌کننده مستند خاطرات موتورسیکلت که از سه‌شنبه 31 خردادماه و هم‌زمان با سالروز شهادت دکتر مصطفی چمران به‌صورت آنلاین و رایگان در سایت خانه مستند...