صفحه اصلی > اخبار
مروری بر چهره های مستندسازی ایران/ «فرهاد ورهرام» به قلم «محمد عنبرسوز»
06 آذر 1398

مروری بر چهره های مستندسازی ایران/ «فرهاد ورهرام» به قلم «محمد عنبرسوز»

حدود یک دهه است که فیلم‌های مستند در ایران بیشتر از قبل جدی گرفته می‌شوند و اخیرا معرفی مستند «در جستجوی فریده» به عنوان نماینده کشورمان در اسکار، باعث شد توجه‌ها به آثار مستند حسابی جلب شود. با این حال، مستندسازی در ایران سابقه زیادی دارد و در دهه‌های گذشته هم مستندسازان، با کمترین بودجه و درآمد ممکن و بدون این‌که حتی شهرت و اقبال عمومی فیلمسازان داستانی را همراه خود ببینند، خالصانه مشغول تلاش برای بازنمایی واقعیت در قاب تصویر بوده‌اند. در این مطلب به مرور زندگی و کارنامه برخی از مهم‌ترین مستندسازان ایرانی می‌پردازیم که کمتر در فضاهای عمومی از ایشان سخن گفته شده است.

فرهاد ورهرام، مستندساز پیشکسوت ایران و متولد سال ۱۳۲۷ در بروجرد است. او در رشته‌های فیلمبرداری و کارگردانی تحصیل کرده و بی‌راه نخواهد بود اگر لقب «مرد همه فن حریف عرصه مستند» را در موردش به کار ببریم؛ چرا که ورهرام، با توجه به شرایط آماتورگونه دوران جوانی‌اش و محدودیت همیشگی بودجه در عرصه مستند، مجبور بوده در کسوت‌های مختلفی از جمله فیلمبردار، نویسنده، محقق، عکاس، تهیه‌کننده، کارگردان و حتی بازیگر، شخصا وارد عمل شود. ورهرام فعالیت هنری خود را از سال ۱۳۵۲ آغاز کرده و تا کنون موفق به کسب افتخارات مختلفی از جمله تندیس بهترین مستند جشنواره فیلم شهر برای مستند «گذر شهر بر آب» و تندیس حافظ بهترین مستند برای «خلوت جنگل» شده است.

فرهاد ورهرام که بخشی از تحصیلاتش را در رشته فیلمبرداری گذرانده، در چند دوره نیز مسئولیت واحد فیلم و عکس سازمان‌هایی مانند موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران، موسسه پژوهش‌های دهقانی و روستایی ایران و مرکز تحقیقات روستایی و اقتصاد کشاورزی را بر عهده داشته است.

فرهاد ورهرام

چنین تجربیاتی احتمالا کمک شایانی به تسلط و چیره‌دستی او، هم از جهت خلاقیت و هنرش در قاب‌بندی‌ها و خلق تصاویر ماندگار و چشم‌نواز و هم دقت و ظرافت نگاهش در استفاده از تصاویر، عکس‌ها و اسناد تصویری مختلف کرده است؛ به طوری که آثار ورهرام پر از قاب‌های دلنشین و چشمگیر هستند و حتی در برهه‌هایی رنگ و بوی فستیوالی از عکس‌های زیبا را به خود می‌گیرند.

مهم‌ترین ویژگی آثار فرهاد ورهرام، لحن مردم‌شناسانه و فرهنگ‌مدار آثار اوست که از دغدغه‌های وطن‌پرستانه و نگاه ملی او حکایت دارد. این خصایص در آثار ورهرام به قدری جاافتاده و هنرمندانه گنجانده شده که، به لحاظ ویژگی‌های مردم‌شناسانه و پویش‌های فرهنگی، آثار این مستندساز را در سطح جهانی هم به موفقیت‌هایی رسانده است. آثار او تا کنون در مجامع بین‌المللی مختلفی، اعم از موزه‌های مردم‌شناسی پاریس و وین، فستیوال‌های مردم‌شناسی جهان سوم در فرایبورگ و هلسینکی و بیش از بیست مرکز فرهنگی داخلی و خارجی دیگر به نمایش درآمده‌اند.

ورهرام علاقه زیادی به آداب و سنن اقوام مختلف ایرانی دارد و این ویژگی را از موضوعات مستندهایش به خوبی می‌توان دریافت. مستند «نخل» (۱۳۵۶) با موضوع مراسم عزاداری امام حسین(ع) در روستای ابیانه در اطراف نطنز، «بازار در اردهال» (۱۳۵۸) درباره مراسم قالی‌شویی در مشهد اردهال کاشان، «گاز، آتش، باد» (۱۳۶۴) درباره معضل هدر رفتن گازهای طبیعی در هنگام استخراج نفت، «تاراز» (۱۳۶۷) با نگاهی به زندگی کوچ‌نشینان بختیاری، «قتل شتر» (۱۳۷۰) با موضوع مراسم عید قربان در یکی از محلات قدیمی شهر کاشان و ده‌ها مستند دیگر به خوبی جنس دغدغه‌های ایرانی و مردمی ورهرام را بازنمایی می‌کنند.

ورهرام که در دهه‌های شصت و هفتاد اوج شکوفایی آثارش را تجربه کرده، از آغاز دهه نود کمتر کار می‌کند و بیشتر مشغول کارهای پژوهشی، تالیف کتاب و مقاله، تدریس و تربیت هنرجویان جوان است. از دیگر آثار این مستندساز می‌توان به «گلاب»، «دانه‌های روغنی»، «آبگینه»، «عروسی مقدس»، «باغ‌های زیرزمینی»، «یاد و یادگار» (با همراهی مصطفی رزاق کریمی)، «سرزمین خورشید»، «سیاهان جنوب» و «خاطرات روستا» اشاره کرد.

نویسنده: محمدعنبرسوز

منبع: وبلاگ سینما مارکت

برای اطلاع و استفاده از سایر مطالب ما، به کانال تلگرام خانه مستند بپیوندید:

آیکون کانال تلگرام خانه مستند

نظرات کاربران

نظر خود را برای ما ارسال کنید:

خبرهای مشابه

شبکه فرانس 24 مستند چاقوی زنجان را می سازد
03 بهمن 1400

شبکه فرانس 24 مستند چاقوی زنجان را می سازد

مدیرکل میراث‌ فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی زنجان گفت: «گروه مستندساز شبکه فرانس ۲۴ با همکاری معاونت صنایع‌دستی زنجان، مستندی از فن چاقوسازی سنتی در بازار تاریخی زنجان می‌سازد.» به...

مستندی درباره ارتباط نامتعارف ابراهیم گلستان و ژان لوک گدار
30 دی 1400

مستندی درباره ارتباط نامتعارف ابراهیم گلستان و ژان لوک گدار

مستند «جمعه می‌بینمت» که به چگونگی ارتباط نامتعارف میان ابراهیم گلستان و ژان لوک گدار پرداخته به زودی در جشنواره برلین رونمایی...

راهیابی مستند «به کدامین گناه» به جشنواره زنان ترکیه
29 دی 1400

راهیابی مستند «به کدامین گناه» به جشنواره زنان ترکیه

فیلم مستند « به کدامین گناه » به نویسندگی و کارگردانی «مریم ابراهیم وند» به بخش مستند پنجمین دوره «جشنواره بین المللی فیلم زنان» ترکیه راه...

تلاش های یک بانوی سرسخت گیلانی در مستند «سایه های سبز»
28 دی 1400

تلاش های یک بانوی سرسخت گیلانی در مستند «سایه های سبز»

مستند «سایه های سبز»، روایت زنان تلاشگر و کارآفرین گیلانی به کارگردانی «محسن جعفری راد» و تهیه کنندگی «عطا پناهی» در رشت اکران...

اسامی آثار مستند پذیرفته شده در چهلمین جشنواره فیلم فجر، اعلام شد
26 دی 1400

اسامی آثار مستند پذیرفته شده در چهلمین جشنواره فیلم فجر، اعلام شد

براساس اعلام دبیرخانه چهلمین جشنواره فیلم فجر و هیات انتخاب بخش مستند جشنواره چهلم، فیلم‌های راه یافته به بخش سینمای مستند این دوره جشنواره اعلام...

«بی بی» از مجموعه مستند «یکی از ما» برنده فانوس جشنواره عمار شد
25 دی 1400

«بی بی» از مجموعه مستند «یکی از ما» برنده فانوس جشنواره عمار شد

مستند یکی از ما 2 «بی بی» به کارگردانی امیر اطهر سهیلی و تهیه کنندگی عطا پناهی، برنده فانوس طلایی دوازدهمین جشنواره فیلم عمار شد. مراسم اختتامیه دوازدهمین جشنواره...

«شهر زیبای من» برنده پنجمین جشنواره بین المللی فیلم پرواز
25 دی 1400

«شهر زیبای من» برنده پنجمین جشنواره بین المللی فیلم پرواز

مستند «شهر زیبای من» به کارگردانی الهام آقالری و تهیه کنندگی عطا پناهی، از آثار خانه مستند، برنده دیپلم افتخار بخش مستند پنجمین جشنواره بین المللی فیلم پرواز...

واکنش ها به مستند «۷۲ ساعت» ادامه دارد
23 دی 1400

واکنش ها به مستند «۷۲ ساعت» ادامه دارد

با اکران مستند 72 ساعت در سایت های مختلف، واکنش ها به این مستند جذاب، همچنان ادامه...

داستان تلاش های حاج قاسم سلیمانی در کرمان و سیستان و بلوچستان/ یادداشتی بر مستند «آورتین»
21 دی 1400

داستان تلاش های حاج قاسم سلیمانی در کرمان و سیستان و بلوچستان/ یادداشتی بر مستند «آورتین»

مستند نیمه بلند «آورتین» به کارگردانی حسن وزیرزاده، مستندی درباره مسأله ناامنی در استان کرمان در اوایل دهه ی هفتاد می باشد. فیلم، راوی عملیات آورتین به فرماندهی حاج...

ماجرایی مشابه بمباران هیروشیما و ناکازاکی! / یادداشتی بر مستند «زندگی در آرشیو»
21 دی 1400

ماجرایی مشابه بمباران هیروشیما و ناکازاکی! / یادداشتی بر مستند «زندگی در آرشیو»

مستند زندگی در آرشیو به کارگردانی برهان احمدی، مستندی 43 دقیقه ای با موضوع قربانیان شیمیایی جنگ ایران و عراق است....

۶۰۰ هزار نفر؛ مخاطب مجازی مستند «۷۲ساعت»
21 دی 1400

۶۰۰ هزار نفر؛ مخاطب مجازی مستند «۷۲ساعت»

مستند سینمایی «۷۲ ساعت» توانست به آمار بیش از نیم میلیون مخاطب در پلتفرم‌های اینترنتی...

پرتعلیق و جذاب! / یادداشتی بر مستند «72 ساعت»
19 دی 1400

پرتعلیق و جذاب! / یادداشتی بر مستند «72 ساعت»

روایت و چیدمان مستندات فیلم «۷۲ ساعت» به‌گونه‌ای است که چه بخواهیم و چه نخواهیم ما را به سمت قضاوتی عادلانه و منصفانه درباره کشف یک جنایت ظالمانه...