روایتی منصفانه از نخست وزیر حکومت پهلوی در مستند «هویدا»/نقد امیررضا مافی بر مستند «هویدا»

صفحه اصلی > اخبار

روایتی منصفانه از نخست وزیر حکومت پهلوی در مستند «هویدا»/نقد امیررضا مافی بر مستند «هویدا»

روایتی منصفانه از نخست وزیر حکومت پهلوی در مستند «هویدا»/نقد امیررضا مافی بر مستند «هویدا»
10 مهر 1396

مستند هویدا٬ که «زندگی٬ زمانه و مرگ امیرعباس هویدا» را در چهار قسمت به تصویر می‌کشد٬ روایت بی طرفانه ی یکی از مهم ترین شخصیت‌های موثر دوران پهلوی دوم است. روایتی که راویان اندک اما تاثیرگذاری در آن حضور دارند و سازندگان اثر سعی نمودند با انتخاب دو سر طیف سیاسیون ابتدای انقلاب٬ یعنی انقلابی‌های افراطی مانند حجت‌الاسلام والمسلمین هادی غفاری و گردانندگان جبهه ملی و دولت موقت که طرفدار تسامح و تساهل بودند٬ نظیر مرحوم دکتر یزدی و مهندس توسلی و همچنین حضور اساتید دانشگاه از خاستگاه‌های مختلف فکری٬ تصویری جامع از این شخصیت تاریخی و وقایع آن دوران ارائه نمایند و فیلم را از یک مستند مغرضانه حکومتی٬ به یک مستند قابل قبول منصفانه بدل نمایند.

اگرچه نمی‌توان هیچ مستند و مستندسازی را بدون پیش فرض و ایدئولوژی دانست و نمی‌توان نقش منابع سازنده فیلم‌ها را نادیده گرفت٬ اما هویدا٬ قدمی رو به جلو برای نقل منصفانه تاریخی در تلویزیون ما محسوب می شود. یا حداقل در ظاهر تلاش می‌کند٬ یک شخصیت مهم تاریخی را٬ به دور از انگ‌های مرسوم٬ با ذکر منابع گزینش شده بررسی کند و این خود تلاشی قابل تقدیر است.

خصوصا در این چند سال که تلویزیون «من و تو»٬ با دیدگاه‌های به شدت مغرضانه و سلطنت طلبانه٬ مستندهایی درباره دوران پهلوی٬ ساخته و بینندگان زیادی را به خود جذب کرده است. مستندهایی که تصاویر تاریخی ارزشمند و جذابی دارند؛ نظیر رضاشاه٬ انقلاب ۵۷ ٬ از تهران تا قاهره٬ شب بود و… که همگی با ظاهر و پوسته‌ای منصفانه و گاهی حتی مظلومانه٬ به روایت به ظاهر درست اما گزینشی حقایق دوران پهلوی پرداختند و سعی نمودند حسرت مردم را برای وقوع انقلاب برانگیخته کنند. خصوصا نسل جوان را که درک درستی از انقلاب و دوران پهلوی ندارد و همواره یا قرائت مطلقا سفید از آن شنیده و یا قرائت مطلقا سیاه.

مستند هویدا نیز٬ با همین ساز و کار٬ با دسترسی به تصاویر آرشیوی غنی و پخش بعضی نوارها٬ برای نخستین بار گفتگو با چهره‌هایی که عمدتا جایی در تلویزیون ندارند٬ پاسخ محکم و به مراتب منصفانه‌تری به مستندها و مدعاهای تلویزیون‌های فارسی خارجی محسوب می‌شود٬ اما دریغ و صد دریغ که در این تلاش گاهی٬ وقایع چند بُعدی در تاریخ انقلاب٬ یک بُعدی تفسیر و تشریح شدند. خصوصا درباره وضعیت اقتصادی پایان دهه چهل٬ ناکارآمدی دولت در دهه پنجاه و وقوع بحران اقتصادی به عنوان یکی از زمینه‌های اصلی انقلاب؛ گرچه بحران‌های اقتصادی و اختلاف طبقاتی و فاصله روستاها و شهرها از دلایل همدلی مردم در انقلاب سال پنجاه و هفت محسوب می‌شود٬ اما فروکاست و تقلیل تمام دلایل به آن٬ افتادن از سوی دیگر بام است و کاش با مداقه بیشتر سایر دلایل انقلاب نیز به صورت منصفانه اشاره می‌شد.

ضمن این که در دوران صدارت هویدا علاوه بر فساد امور اقتصادی و تصمیم‌های غلط در حوزه منابع پولی٬ رفتارهای غلط فراوان در حوزه فرهنگ نیز بوجود آمد٬ که مستند به آنها اشاره نکرد.

از طرفی به نظر می‌رسد٬ مستند هویدا٬ در بیان ویژگی‌های وی٬ سابقه و پیشینه‌اش و همچنین پایان زندگی‌اش٬ به مصاحبه‌ها و سندهای در دسترس اکتفا کرده و چه بسا بهتر بود٬ سازندگان فیلم٬ به جستجوی بیشتری درباره این حقایق می‌پرداختند یا منابع مختلف مشتت را با ذکر سند٬ درباره او می‌کاویدند٬ تا شاید رموز زندگی هویدا٬ صورت جدیدی به خود پیدا می‌کرد.

با این حال نوع روایت زندگی هویدا و ژست انصاف در برابر قرائت تاریخی در این مستند٬ باعث می‌شود٬ مخاطب بمباران شده توسط شبکه‌های خارجی٬ قدری متوقف گردد٬ تامل کند و این قرائت را به عنوان آلترناتیو قرائت خارجی بپذیرد و آنها را در کنار هم بسنجد. مخاطبی که این روزها با تلویزیون بیگانه شده و معتقد است هر آنچه از تلویزیون پخش می‌شود٬ بخش‌های پنهان و محذوف دارد و حتما راست نمی‌گوید. همین مخاطب حالا با این مستند٬ چهره و فیلم کسانی را می‌بیند که کمتر در این قاب٬ امکان حضور داشتند. این تلاش برای بازگرداندن اعتماد به قرائت منصفانه داخلی (با همان پیش فرض‌ها و ایدئولوژی‌ها) اتفاقی میمون و مبارک است که مستند هویدا در شکل گیری آن نقش دارد.

دست آخر اما پخش این مستند٬ که به لحاظ فرم و محتوا از نمونه‌های مشابه تلویزیون‌های فارسی قوی‌تر بود٬ نتوانست کارکرد همان مستندها را داشته باشد٬ مخاطبان را پای تلویزیون بنشاند و در فضای مجازی غوغا کند؛ زیرا بدسلیقگی در نوع عرضه آن٬ زحمات بسیاری را بر باد داد. از انتخاب ساعت پخش و شبکه پخش کننده٬ تا تبلیغات و ثبت و ضبط واکنش‌ها نسبت به آن.

مستند هویدا باید با تبلیغات گسترده در ساعات پربازدید از یک شبکه سراسری پر بیننده پخش می‌شد و مردم را با شیوه جدیدی از مواجهه با دوران پهلوی آشنا می‌کرد. مستند هویدا٬ قربانی کج سلیقگی‌های صاحبان خود و تلویزیون شد٬ چرا که با همه ضعف‎‌ها و نقصان‌های پیدا و پنهانش، گامی رو به جلو و ارزشمند در جهت روایت تاریخ محسوب می‌شد و می‌توانست مخاطب را اندکی و فقط اندکی به تلویزیون خوشبین کند.

به قلم امیررضا مافی

برای اطلاع و استفاده از سایر مطالب ما، به کانال تلگرام خانه مستند بپیوندید:

آیکون کانال تلگرام خانه مستند

نظرات کاربران

نظر خود را برای ما ارسال کنید:

پیمان
12 مهر 1396

با عرض سلام و ارادت
ضمن خسته نباشید خدمت شما بزرگواران
امید است نظر این حقیر به سمع و نظر سازندگان مستند هویدا برسد
جدای از کار خوب و قابل تقدیر شما در بیان منصفانه تاریخ
این برادر کوچکتان نقدی داشتم که لازم به تامل است و آن اینکه اولا بغیر از دوران کودکی هویدا تقریبا مستند فقط به زمانه هویدا پرداخته نه شخص او! همچنین با وجود حرکات مبتکرانه مثل مستند در برابر طوفان که موجب جذابیت بیشتر مستند شده لیکن به خوبی و دقت به قضیه پیشرفت توهمی ان زمان را و فساد گسترده نپرداخته و متاسفانه که در برابر دیدگاه تکنوکراتانه هیچ صدای مخالفی را منعکس نکرده… و شاید ما هرچه میکشیم از همین تکنوکرات ها باشد. به هر حال پیشنهادم اینست که مستندی در مورد پیشرفت حبابی ان زمان بپردازید و مسئله تکنوکرات ها یا حتی مستند جامع و روشنگری در مورد دادگاه های انقلاب که واقعا بنده در دیدن قسمت چهارم مستند شما احساس میکردم که گویی گوینده دارد ماله میکشد و قضیه را یکجوری خاتمه میدهد و این حقا ظلم بزرگیست.
خیلی ممنون که تا آخر مطالعه کردید
سعی کردم خلاصه بنویسم و دقت لازم هم نداشتم
با تشکر

زولفعلی گوجعلی
18 بهمن 1397

یه کم ادبیات نوشتاریتون رو ساده و روان بگید شما تیزهوشید ما برامون که بی سوادیم سخته

خبرهای مشابه

در حوزه مستند، خیلی اوقات حقیقت، سانسور می شود
06 آذر 1401

در حوزه مستند، خیلی اوقات حقیقت، سانسور می شود

سیدمصطفی موسوی تبار می‌گوید: هر اثر مستند به فراخور ژانر و موضوعی که دارد حقیقت را به شیوه خاصی روایت می‌کند و جشنواره سینماحقیقت، بستری برای تعامل با دیگر...

ریخت و پاش های عجیب قطر در جام جهانی 2022/ فوتبال فقط یک ورزش ساده نیست
03 آذر 1401

ریخت و پاش های عجیب قطر در جام جهانی 2022/ فوتبال فقط یک ورزش ساده نیست

پدرام بهرامی کارگردان مجموعه مستند دریبل ضمن تشریح رویکرد این مستند در بررسی نقش فوتبال در کشورهای مختلف، به طرح برخی پرسش‌ها درباره میزبانی ۲۲۰ میلیارد دلاری قطری‌ها در...

اکران رایگان 5 مستند جذاب فوتبالی در سایت خانه مستند
02 آذر 1401

اکران رایگان 5 مستند جذاب فوتبالی در سایت خانه مستند

به مناسبت برگزاری مسابقات جام جهانی فوتبال، پنج مستند جذاب فوتبالی به‌صورت رایگان اکران آنلاین خواهد شد. به گزارش روابط عمومی خانه مستند، به مناسبت برگزاری مسابقات جام جهانی...

رکود و تورم اقتصادی، باعث خروج فیلمسازان حرفه ای از سینمای مستند شده است
01 آذر 1401

رکود و تورم اقتصادی، باعث خروج فیلمسازان حرفه ای از سینمای مستند شده است

مهدی شامحمدی، مستندساز و تهیه‌کننده معتقد است، رکود و تورم اقتصادی در سال‌های اخیر به همراه مشکلات مدیریتی باعث کاهش تولید در سینمای مستند و خروج فیلمسازان حرفه‌ای شده...

نمایش خانگی در سینمای مستند، ضعیف عمل کرده است
01 آذر 1401

نمایش خانگی در سینمای مستند، ضعیف عمل کرده است

محمد ثقفی مستندساز می‌گوید: پلتفرم‌های اصلی شبکه نمایش‌خانگی در زمینه نمایش آثار مستند عملکرد خوبی ندارند. به گزارش سایت خانه مستند و به نقل از ارتباطات و اطلاع رسانی...

پخش مستند جذاب فوتبالی «دریبل»، امشب از شبکه 5 سیما
29 آبان 1401

پخش مستند جذاب فوتبالی «دریبل»، امشب از شبکه 5 سیما

مستند ورزشی دریبل به کارگردانی پدرام بهرامی و تهیه‌کنندگی عطا پناهی، امشب، ۲۹ آبان ماه بعد از ساعت ۲۴ از شبکه پنج سیما روی آنتن می رود. به گزارش...

نگاهی متفاوت به نخبگان افغانستانی در مستند ایرانی «فرهت»
28 آبان 1401

نگاهی متفاوت به نخبگان افغانستانی در مستند ایرانی «فرهت»

امیراطهر سهیلی، کارگردان مستند «فرهت» معتقد است، بعضی از ما همیشه در روایت خود درباره مهاجران افغانستانی نگاهی از بالا به پایین داریم و نمی‌دانیم که بسیاری از این...

به جشنواره سینما حقیقت به عنوان یک میراث فرهنگی نگاه کنیم
28 آبان 1401

به جشنواره سینما حقیقت به عنوان یک میراث فرهنگی نگاه کنیم

امیرحسین نوروزی مستندساز از فیلمسازان و برگزارکنندگان جشنواره سینما حقیقت تقاضا کرد به این جشنواره به عنوان یک میراث فرهنگی نگاه کنند. به گزارش سایت خانه مستند و به...

سفارش دهندگان غیر حرفه‌ای به سینمای مستند آسیب می‌ زنند
26 آبان 1401

سفارش دهندگان غیر حرفه‌ای به سینمای مستند آسیب می‌ زنند

علیرضا حسینی، مستندساز، عضو هیات مدیره خانه سینما و نایب رییس هیات مدیره انجمن صنفی تهیه‌کنندگان سینمای مستند معتقد است کارفرمایان و سفارش دهندگان غیرحرفه‌ای و کم‌دانش، آسیب سینمای...