صفحه اصلی > اخبار
سید احمد فردید؛ خیلی دور، خیلی نزدیک/ نقدی بر مستند «تئوریسین خشونت»
11 شهریور 1398

سید احمد فردید؛ خیلی دور، خیلی نزدیک/ نقدی بر مستند «تئوریسین خشونت»

فیلم ساختن راجع به شخصیت های فکری و فلسفی، کار سختی است زیرا اگر به تئوری و نظریه او بپردازند فیلم برای عموم مردم، خسته کننده می شود و تنها مناسب اکران در انجمن فلسفه است.

به گزارش سایت خانه مستند و به نقل از خبرگزاری دانشجو، اگر بخواهیم لیستی از جنجالی‌ترین شخصیت‌های علمی بعد از انقلاب تهیه کنیم، بی شک سید احمد مهینی یزدی مقلب به احمد فردید، یکی از آن هاست.

فردید را عده‌ای استاد اعظم و فیلسوف شفاهی نام نهادند و عده‌ای او را مجسمه نفاق و نفاق مجسم نامیدند.

اما فردید با همه ستایشگران بی مانندش و دشمنان بی شمارش همچنان در جامعه ما ناشناخته است.‌

می‌گویند ایرانی‌ها کتاب نمی‌خوانند، اما تلویزیون نگاه می‌کنند شاید به همین خاطر است که خانه مستند انقلاب اسلامی، استراتژی خود را ساختن فیلم‌های مستند راجع به شخصیت‌های مهم تاریخ معاصر قرار داده است، از این جهت بعید بود که کاراکتری که به نوعی صاحب ایده‌ی غربزدگی است از قلم بیفتد و مورد توجه این مجموعه قرار نگیرد.

مهدی مطهر (تهیه کننده) و محسن کوقان (کارگردان) که دلبسته تاریخ و علوم انسانی هستند با انتخاب فردید (با همه جنجال‌ها و حواشی پیرامونش) کاراکتری سینمایی از دریای علوم انسانی بیرون کشیدند تا ذکاوت و شجاعت خود را نشان دهند.

ذکاوت از این جهت که فردید یک کاراکتر سینمایی است؛ زندگی او هم درام دارد و هم تعلیق! تمام مولفه‌های یک قهرمان را در قصه دارد و به تنهایی، بی هیچ قصه فرعی می‌تواند بار فیلم را برای ۷۰ دقیقه به دوش بکشد.

شجاعت؛ به این خاطر، که پرداختن به شخصیت‌هایی نظیر فردید که کمترین ظهور و بروز را در زمان حیات داشته، حتی کتاب ننوشته اند تا به قول خود «نخواسته تشبه به کثافات دیگران بکند!»، بسیار سخت و دشوار است!

فیلم ساختن راجع به شخصیت‌های فکری و فلسفی کار سختی است، زیرا اگر به تئوری و نظریه او بپردازند فیلم برای عموم مردم خسته کننده می‌شود و تنها مناسب اکران در انجمن فلسفه است.

کارگردان با علم به این موضوع تلاش کرد که از طریق نزاع «سروش، فردید» و بیان تحولات سیاسی بعد از انقلاب، قصه فیلم خود را تعریف کند.

فیلمساز با زبان اساتید صاحب نام فلسفه، بخش اعظمی از فیلم را به درگیری‌های «سروش، فردید» پرداخته است و از این طریق اندیشه‌های پیچیده فلسفی را به کف خیابان آورد.

پرداختن به این دعوای در ابتدا فکری و در ادامه سیاسی، بستری مناسب در اختیار کارگردان قرار داد تا سهم بیشتری از مخاطب را جذب فیلم کند.

انتخاب نزاع «سروش، فردید» علت دیگری نیز دارد، کمبود آرشیو (فیلم و عکس) از شخصیت اصلی فیلم، دست کارگردان را در قصه گویی بسته است، از این جهت او با انتخاب این نزاع، مخاطب را درگیر یک ماجرای جنجالی می‌کند، ماجرایی که در برخی مواقع جنبه ژورنالیستی پیدا می‌کند.

اما با وجود همه این تکنیک‌هایی که « کوقان» برای روایت قصه خود انتخاب کرده، اگر فیلم به قصه گویی از زندگی فردید نزدیک‌تر می‌شد و از بحث‌های فکری او فاصله می‌گرفت می‌توانست دایره وسیع تری از مخاطبین را در خود جای دهد.

این فیلم قطعا توانست بخشی از ماجرای فردید را از انزوا خارج کرده و برای مخاطب آشنا کند، اما همچنان از منظر زندگینامه (بیوگرافی) این «فیلسوف شفاهی» برای ما ناشناخته است.

فیلم از زندگی شخصی فردید، همسر و یا فرزندان احتمالی، زندگی در اروپا و … اطلاعات بسیار مختصری در اختیار مخاطب قرار می‌دهد.

حضور شخصیت‌هایی نظیر دکتر داوری، دکتر دینانی، دکتر احسان شریعتی و … تحلیل دقیق و معتبر از فردید به ما ارائه می‌دهد، همچنین شنیدن انتقادات از زبان دکتر عبدالکریم سروش و داریوش آشوری نیز وزن مخالفین فردید را در فیلم حفظ کرده و به روایت داستان اعتبار بخشیده است.

در انتهای فیلم ما با فردید مظلوم و به انزوا رانده شده مواجه هستیم که با پرداخت درست، رابطه عاطفی مناسبی با مخاطب برقرار می‌کند و خلا نبود حس و حال و همذات پنداری را در کل فیلم تاحدی پر می‌کند.

نکته‌ای که بسیار قابل توجه هست تلاش کارگردان برای احصای آرا و عقاید سید احمد فردید است. چیزی که در کمتر مستندی در مورد اندیشمندان این عرصه مشاهده می کنیم. سعی کارگردان در پرداخت خوب نسبت به این موضوع قابل تقدیر است.

«تئوریسین خشونت» لقبی بود که مخالفین فردید به او دادند و «محسن کوقان» با انتخاب این اسم برای فیلم، به مخاطب می‌گوید که از منظر منتقدین هم به فردید نگاه می‌کند؛ چه اینکه شروع فیلم هم با انتقاد از فردید است؛ هر چند هرچه پیش می‌رویم فیلم در مسیر حمایت از فردید قرار می‌گیرد و کارگردان، موضع خود را نشان می‌دهد، اما تا انتها حرف‌های منتقدین هم شنیده می‌شود و این از نقاط قوت فیلم است.

محسن کوقان با جسارت به سراغ سید احمد فردید رفت و این فیلسوف را خیلی نزدیک، در قاب تصویر ما آورد و ما به مدد تصویر خیلی نزدیک کوقان است که پی می‌بریم همچنان در سیره، شناخت و اندیشه، فردید از ما خیلی دور است.

برای اطلاع و استفاده از سایر مطالب ما، به کانال تلگرام خانه مستند بپیوندید:

آیکون کانال تلگرام خانه مستند

نظرات کاربران

نظر خود را برای ما ارسال کنید:

سینا پروانه
25 شهریور 1398

بنده در جلسه رونمایی حضور داشتم، به نظر یک مخاطب عام که علقه‌ای به فردید هم دارد و مطالب مرتبط با او را پیگیری می‌کند ، ۹۰ درصد این مستند مطلب جدیدی نداشت، تصاویری که از گذشته به نمایش در آمد ارتباطی به نرریشن نداشت، تقلیل مطلب به مباحث ژورنالیستی و درگیری سروش و فردید گرچه جذاب است اما مانع از ورود مخاطب به اندیشه فردید می‌شود و او را در سطح و ظاهر نگه می‌دارد. از طرفی مستند می‌توانست با یک کار تحقیقی مسائلی از زندگی فردید را که هنوز در ابهام است مشخص کند، فردید در اروپا چه می‌کرد و آیا توانست تحصیلات خود را کامل کند؟ خانواده فردید چه مطالبی دارند که ابهامات شخصیت و تفک او را برای ما روشن کند؟ سرنوشت فرهنگ اتیمولوژیکی که فردید از آن سخن می‌گفت چه شد و چقدر این ادعا واقعیت داشت؟ و…

خبرهای مشابه

انتشار فراخوان دوره جدید ارسال طرح به خانه مستند/ پنج خرداد تا ۱۵ تیرماه
04 خرداد 1401

انتشار فراخوان دوره جدید ارسال طرح به خانه مستند/ پنج خرداد تا ۱۵ تیرماه

فراخوان جدیدترین دوره ارسال طرح به سایت خانه مستند که قرار است از پنجم خرداد ماه راه اندازی شود، منتشر...

معرفی هیات انتخاب سیزدهمین جشنواره بین‌ المللی فیلم‌ های ورزشی
02 خرداد 1401

معرفی هیات انتخاب سیزدهمین جشنواره بین‌ المللی فیلم‌ های ورزشی

هیات انتخاب سیزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم‌های ورزشی ایران بنابر معرفی علی روئین‌تن، رئیس هیات انتخاب و داوری جشنواره به دبیر جشنواره انتخاب و معرفی...

«ضد» ریشه‌های نژادپرستی در تاریخ آمریکا را بررسی می‌کند/ «گریم سیاه» دامن سیاست‌مداران را گرفت
02 خرداد 1401

«ضد» ریشه‌های نژادپرستی در تاریخ آمریکا را بررسی می‌کند/ «گریم سیاه» دامن سیاست‌مداران را گرفت

جدیدترین قسمت مجموعه مستند «ضد» امشب 2 خرداد با موضوع ناگفته‌هایی از ریشه‌های نژادپرستی در تاریخ آمریکا از شبکه مستند پخش...

مستندی از سرمربی آلمانی فوتبال با روایت غزل شاکری در شبکه مستند
01 خرداد 1401

مستندی از سرمربی آلمانی فوتبال با روایت غزل شاکری در شبکه مستند

مستند «آقای معمولی» ساخته صالح بهشتی با روایتی متفاوت از یورگن کلوپ سرمربی تیم لیورپول، هر هفته سه ‎شنبه ‎ها از شبکه مستند سیما روی آنتن...

تمدید مهلت ارسال آثار به سیزدهمین جشنواره فیلم‌های ورزشی ایران
31 اردیبهشت 1401

تمدید مهلت ارسال آثار به سیزدهمین جشنواره فیلم‌های ورزشی ایران

ثبت‌نام آثار برای حضور در سیزدهمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم‌های ورزشی ایران تا پایان روز هفتم خرداد تمدید...

جشنواره فیلم‌های ورزشی می‌تواند مردمی‌تر برگزار شود
28 اردیبهشت 1401

جشنواره فیلم‌های ورزشی می‌تواند مردمی‌تر برگزار شود

کارگردان فیلم «درخت زیتون سعد» تاکید کرد که امیدوارم برگزاری جشنواره فیلم‌های ورزشی همچون موضوع آن در ادامه مردمی‌تر...

مدیر خانه مستند خبر داد؛ دوره جدید ارسال طرح به خانه مستند از خردادماه آغاز می‌شود/ حمایت ویژه از کار اولی‌ها
28 اردیبهشت 1401

مدیر خانه مستند خبر داد؛ دوره جدید ارسال طرح به خانه مستند از خردادماه آغاز می‌شود/ حمایت ویژه از کار اولی‌ها

دوره جدید ارسال طرح به خانه مستند از پنجم خردادماه در سایت این مرکز بازگشایی می‌شود و علاقه‌مندان و همچنین مستندسازان می‌توانند طرح‌های خود را در این سامانه ثبت...

نگاهی به تاریخ یمن در مستند «مردان یمنی» پرس تی‌وی
25 اردیبهشت 1401

نگاهی به تاریخ یمن در مستند «مردان یمنی» پرس تی‌وی

به گزارش سایت خانه مستند، مستند «مردان یمنی» به کارگردانی محمد بنکدار تاریخ و ریشه‌های یمن و تاثیر آن در روابط امروزی این کشور با کشورهای همسایه و منطقه را مورد واکاوی قرار...

اعلام اسامی نامزدهای نهایی دو بخش جشنواره ملی مستند رادیویی «پژواک»
25 اردیبهشت 1401

اعلام اسامی نامزدهای نهایی دو بخش جشنواره ملی مستند رادیویی «پژواک»

به گزارش سایت خانه مستند، با نزدیک شدن به زمان برگزاری نخستین جشنواره ملی مستند رادیویی «پژواک»، اسامی ده نامزد‌ نهایی بخش گزارشی و روایی جشنواره اعلام...