سید احمد فردید؛ خیلی دور، خیلی نزدیک/ نقدی بر مستند «تئوریسین خشونت»

صفحه اصلی > اخبار

سید احمد فردید؛ خیلی دور، خیلی نزدیک/ نقدی بر مستند «تئوریسین خشونت»

سید احمد فردید؛ خیلی دور، خیلی نزدیک/ نقدی بر مستند «تئوریسین خشونت»
11 شهریور 1398

فیلم ساختن راجع به شخصیت های فکری و فلسفی، کار سختی است زیرا اگر به تئوری و نظریه او بپردازند فیلم برای عموم مردم، خسته کننده می شود و تنها مناسب اکران در انجمن فلسفه است.

به گزارش سایت خانه مستند و به نقل از خبرگزاری دانشجو، اگر بخواهیم لیستی از جنجالی‌ترین شخصیت‌های علمی بعد از انقلاب تهیه کنیم، بی شک سید احمد مهینی یزدی مقلب به احمد فردید، یکی از آن هاست.

فردید را عده‌ای استاد اعظم و فیلسوف شفاهی نام نهادند و عده‌ای او را مجسمه نفاق و نفاق مجسم نامیدند.

اما فردید با همه ستایشگران بی مانندش و دشمنان بی شمارش همچنان در جامعه ما ناشناخته است.‌

می‌گویند ایرانی‌ها کتاب نمی‌خوانند، اما تلویزیون نگاه می‌کنند شاید به همین خاطر است که خانه مستند انقلاب اسلامی، استراتژی خود را ساختن فیلم‌های مستند راجع به شخصیت‌های مهم تاریخ معاصر قرار داده است، از این جهت بعید بود که کاراکتری که به نوعی صاحب ایده‌ی غربزدگی است از قلم بیفتد و مورد توجه این مجموعه قرار نگیرد.

مهدی مطهر (تهیه کننده) و محسن کوقان (کارگردان) که دلبسته تاریخ و علوم انسانی هستند با انتخاب فردید (با همه جنجال‌ها و حواشی پیرامونش) کاراکتری سینمایی از دریای علوم انسانی بیرون کشیدند تا ذکاوت و شجاعت خود را نشان دهند.

ذکاوت از این جهت که فردید یک کاراکتر سینمایی است؛ زندگی او هم درام دارد و هم تعلیق! تمام مولفه‌های یک قهرمان را در قصه دارد و به تنهایی، بی هیچ قصه فرعی می‌تواند بار فیلم را برای ۷۰ دقیقه به دوش بکشد.

شجاعت؛ به این خاطر، که پرداختن به شخصیت‌هایی نظیر فردید که کمترین ظهور و بروز را در زمان حیات داشته، حتی کتاب ننوشته اند تا به قول خود «نخواسته تشبه به کثافات دیگران بکند!»، بسیار سخت و دشوار است!

فیلم ساختن راجع به شخصیت‌های فکری و فلسفی کار سختی است، زیرا اگر به تئوری و نظریه او بپردازند فیلم برای عموم مردم خسته کننده می‌شود و تنها مناسب اکران در انجمن فلسفه است.

کارگردان با علم به این موضوع تلاش کرد که از طریق نزاع «سروش، فردید» و بیان تحولات سیاسی بعد از انقلاب، قصه فیلم خود را تعریف کند.

فیلمساز با زبان اساتید صاحب نام فلسفه، بخش اعظمی از فیلم را به درگیری‌های «سروش، فردید» پرداخته است و از این طریق اندیشه‌های پیچیده فلسفی را به کف خیابان آورد.

پرداختن به این دعوای در ابتدا فکری و در ادامه سیاسی، بستری مناسب در اختیار کارگردان قرار داد تا سهم بیشتری از مخاطب را جذب فیلم کند.

انتخاب نزاع «سروش، فردید» علت دیگری نیز دارد، کمبود آرشیو (فیلم و عکس) از شخصیت اصلی فیلم، دست کارگردان را در قصه گویی بسته است، از این جهت او با انتخاب این نزاع، مخاطب را درگیر یک ماجرای جنجالی می‌کند، ماجرایی که در برخی مواقع جنبه ژورنالیستی پیدا می‌کند.

اما با وجود همه این تکنیک‌هایی که « کوقان» برای روایت قصه خود انتخاب کرده، اگر فیلم به قصه گویی از زندگی فردید نزدیک‌تر می‌شد و از بحث‌های فکری او فاصله می‌گرفت می‌توانست دایره وسیع تری از مخاطبین را در خود جای دهد.

این فیلم قطعا توانست بخشی از ماجرای فردید را از انزوا خارج کرده و برای مخاطب آشنا کند، اما همچنان از منظر زندگینامه (بیوگرافی) این «فیلسوف شفاهی» برای ما ناشناخته است.

فیلم از زندگی شخصی فردید، همسر و یا فرزندان احتمالی، زندگی در اروپا و … اطلاعات بسیار مختصری در اختیار مخاطب قرار می‌دهد.

حضور شخصیت‌هایی نظیر دکتر داوری، دکتر دینانی، دکتر احسان شریعتی و … تحلیل دقیق و معتبر از فردید به ما ارائه می‌دهد، همچنین شنیدن انتقادات از زبان دکتر عبدالکریم سروش و داریوش آشوری نیز وزن مخالفین فردید را در فیلم حفظ کرده و به روایت داستان اعتبار بخشیده است.

در انتهای فیلم ما با فردید مظلوم و به انزوا رانده شده مواجه هستیم که با پرداخت درست، رابطه عاطفی مناسبی با مخاطب برقرار می‌کند و خلا نبود حس و حال و همذات پنداری را در کل فیلم تاحدی پر می‌کند.

نکته‌ای که بسیار قابل توجه هست تلاش کارگردان برای احصای آرا و عقاید سید احمد فردید است. چیزی که در کمتر مستندی در مورد اندیشمندان این عرصه مشاهده می کنیم. سعی کارگردان در پرداخت خوب نسبت به این موضوع قابل تقدیر است.

«تئوریسین خشونت» لقبی بود که مخالفین فردید به او دادند و «محسن کوقان» با انتخاب این اسم برای فیلم، به مخاطب می‌گوید که از منظر منتقدین هم به فردید نگاه می‌کند؛ چه اینکه شروع فیلم هم با انتقاد از فردید است؛ هر چند هرچه پیش می‌رویم فیلم در مسیر حمایت از فردید قرار می‌گیرد و کارگردان، موضع خود را نشان می‌دهد، اما تا انتها حرف‌های منتقدین هم شنیده می‌شود و این از نقاط قوت فیلم است.

محسن کوقان با جسارت به سراغ سید احمد فردید رفت و این فیلسوف را خیلی نزدیک، در قاب تصویر ما آورد و ما به مدد تصویر خیلی نزدیک کوقان است که پی می‌بریم همچنان در سیره، شناخت و اندیشه، فردید از ما خیلی دور است.

برای اطلاع و استفاده از سایر مطالب ما، به کانال تلگرام خانه مستند بپیوندید:

آیکون کانال تلگرام خانه مستند

نظرات کاربران

نظر خود را برای ما ارسال کنید:

سینا پروانه
25 شهریور 1398

بنده در جلسه رونمایی حضور داشتم، به نظر یک مخاطب عام که علقه‌ای به فردید هم دارد و مطالب مرتبط با او را پیگیری می‌کند ، ۹۰ درصد این مستند مطلب جدیدی نداشت، تصاویری که از گذشته به نمایش در آمد ارتباطی به نرریشن نداشت، تقلیل مطلب به مباحث ژورنالیستی و درگیری سروش و فردید گرچه جذاب است اما مانع از ورود مخاطب به اندیشه فردید می‌شود و او را در سطح و ظاهر نگه می‌دارد. از طرفی مستند می‌توانست با یک کار تحقیقی مسائلی از زندگی فردید را که هنوز در ابهام است مشخص کند، فردید در اروپا چه می‌کرد و آیا توانست تحصیلات خود را کامل کند؟ خانواده فردید چه مطالبی دارند که ابهامات شخصیت و تفک او را برای ما روشن کند؟ سرنوشت فرهنگ اتیمولوژیکی که فردید از آن سخن می‌گفت چه شد و چقدر این ادعا واقعیت داشت؟ و…

خبرهای مشابه

مستند ایرانی «روزهای بی خبری» به سه جشنواره بین المللی راه یافت
09 آذر 1401

مستند ایرانی «روزهای بی خبری» به سه جشنواره بین المللی راه یافت

مستند کوتاه روزهای بی‌خبری به سه جشنواره بین‌المللی فیلم در مکزیک، بولیوی و هند راه یافت. به گزارش روابط عمومی خانه مستند، مستند کوتاه «روزهای بی‌خبری» در ادامه موفقیت‌های...

هیات داوران ۱۵ نفره جشنواره فیلم رشد، معرفی شدند
08 آذر 1401

هیات داوران ۱۵ نفره جشنواره فیلم رشد، معرفی شدند

اعضای هیات داوران پنجاه و دومین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم‌های علمی آموزشی و تربیتی رشد معرفی شدند. به گزارش سایت خانه مستند و به نقل از خبرگزاری صبا، اعضای...

در حوزه مستند، خیلی اوقات حقیقت، سانسور می شود
06 آذر 1401

در حوزه مستند، خیلی اوقات حقیقت، سانسور می شود

سیدمصطفی موسوی تبار می‌گوید: هر اثر مستند به فراخور ژانر و موضوعی که دارد حقیقت را به شیوه خاصی روایت می‌کند و جشنواره سینماحقیقت، بستری برای تعامل با دیگر...

ریخت و پاش های عجیب قطر در جام جهانی 2022/ فوتبال فقط یک ورزش ساده نیست
03 آذر 1401

ریخت و پاش های عجیب قطر در جام جهانی 2022/ فوتبال فقط یک ورزش ساده نیست

پدرام بهرامی کارگردان مجموعه مستند دریبل ضمن تشریح رویکرد این مستند در بررسی نقش فوتبال در کشورهای مختلف، به طرح برخی پرسش‌ها درباره میزبانی ۲۲۰ میلیارد دلاری قطری‌ها در...

اکران رایگان 5 مستند جذاب فوتبالی در سایت خانه مستند
02 آذر 1401

اکران رایگان 5 مستند جذاب فوتبالی در سایت خانه مستند

به مناسبت برگزاری مسابقات جام جهانی فوتبال، پنج مستند جذاب فوتبالی به‌صورت رایگان اکران آنلاین خواهد شد. به گزارش روابط عمومی خانه مستند، به مناسبت برگزاری مسابقات جام جهانی...

رکود و تورم اقتصادی، باعث خروج فیلمسازان حرفه ای از سینمای مستند شده است
01 آذر 1401

رکود و تورم اقتصادی، باعث خروج فیلمسازان حرفه ای از سینمای مستند شده است

مهدی شامحمدی، مستندساز و تهیه‌کننده معتقد است، رکود و تورم اقتصادی در سال‌های اخیر به همراه مشکلات مدیریتی باعث کاهش تولید در سینمای مستند و خروج فیلمسازان حرفه‌ای شده...

نمایش خانگی در سینمای مستند، ضعیف عمل کرده است
01 آذر 1401

نمایش خانگی در سینمای مستند، ضعیف عمل کرده است

محمد ثقفی مستندساز می‌گوید: پلتفرم‌های اصلی شبکه نمایش‌خانگی در زمینه نمایش آثار مستند عملکرد خوبی ندارند. به گزارش سایت خانه مستند و به نقل از ارتباطات و اطلاع رسانی...

پخش مستند جذاب فوتبالی «دریبل»، امشب از شبکه 5 سیما
29 آبان 1401

پخش مستند جذاب فوتبالی «دریبل»، امشب از شبکه 5 سیما

مستند ورزشی دریبل به کارگردانی پدرام بهرامی و تهیه‌کنندگی عطا پناهی، امشب، ۲۹ آبان ماه بعد از ساعت ۲۴ از شبکه پنج سیما روی آنتن می رود. به گزارش...

نگاهی متفاوت به نخبگان افغانستانی در مستند ایرانی «فرهت»
28 آبان 1401

نگاهی متفاوت به نخبگان افغانستانی در مستند ایرانی «فرهت»

امیراطهر سهیلی، کارگردان مستند «فرهت» معتقد است، بعضی از ما همیشه در روایت خود درباره مهاجران افغانستانی نگاهی از بالا به پایین داریم و نمی‌دانیم که بسیاری از این...