«هویدا» روایتی سرراست و بی طرفانه از زندگی امیرعباس هویدا /نقدی بر مستند «هویدا»، اثر مصطفی شوقی

صفحه اصلی > اخبار

«هویدا» روایتی سرراست و بی طرفانه از زندگی امیرعباس هویدا /نقدی بر مستند «هویدا»، اثر مصطفی شوقی

«هویدا» روایتی سرراست و بی طرفانه از زندگی امیرعباس هویدا /نقدی بر مستند «هویدا»، اثر مصطفی شوقی
20 آذر 1396

فیلم مستند «هویدا» اثری بدون پیچیدگی و شعار و یا حتی نگاهی جانبدارانه از زندگی و زمانه و مرگ «امیرعباس هویدا» است که به دلیل نگاه بی‌طرفانه کارگردان، اثری موفق بود‌.

«هویدا» به کارگردانی «مصطفی شوقی»، سومین فیلم نمایش درآمده در بخش جایزه شهید آوینی بود که در پردیس سینمایی چارسو روی پرده رفت. «هویدا» به دلیل تسلط فیلمساز بر استفاده از منابع آرشیوی چه در بحث تصویر و چه در بحث منابع مکتوب، اثر قابل توجهی است. این فیلم به هیچ عنوان نگاه جانبدارانه ندارد و کارگردان به اتکای منابع موجود، امیرعباس هویدا را باز تعریف کرده است.

اگر چنین احساس می‌شود که فیلم لحن جانبدارانه یا حتی مغرضانه دارد دلیل آن را باید در لحن، بیان و گفتارهای مصاحبه شونده‌ها جستجو کرد.

نکته بارز فیلم در همین نکته است که فیلمساز به ساحت تعلقات مصاحبه شونده‌ها ورود نکرده است. حتی می‌توان گفت مصطفی شوقی، خود‌آگاه جریان فیلم را به سمتی برده تا مخاطب نسبت به هویدا موضع منفی نداشته باشد. البته قصد تطهیر نخست وزیر ۱۳ ساله شاه را هم ندارد. بیننده از یک مستند چه انتظاری می‌تواند داشته باشد جز اینکه سوال را درست طراحی کرده باشد؟!

شوقی در «هویدا» چنین رویه‌ای دارد او سوالش را طرح کرده تا مخاطب در مسیر این سوال پیش برود. در موضوعات خاصی که تاریخ پاسخ درستی نداده و اصرار بر آن قطعا پای سانسور و ممیزی به میان خواهد آورد، شوقی بهترین مسیر را پیش روی مخاطب قرار داده تا او از میان داده‌های فیلم به دریافت خود برسد.

«هویدا» در میان مستندهای تاریخ انقلاب اگر اثر شاخصی نباشد از بهترین‌های این حوزه است. روایت فیلم نیز در نوع خود تازه است هر چند که این شیوه بیان خیلی حرفه‌ای به نظر نمی‌رسد با این حال در خیل آثار الکن سینمای مستند، کمی امیدوارانه است.

فیلم بر اساس تصاویر آرشیوی، نریشین‌ها و مصاحبه با چهره‌های سیاسی و محققان تاریخی بنا شده است و به اتکای همین داشته‌ها ریتم مناسبی دارد که این ویژگی بر تدوین آن نیز تاثیر گذاشته و برای همین، زمان فیلم مناسب به نظر می‌رسد.

اگر فیلمساز به جای مصاحبه با تاریخ پژوهان جوان، سراغ شاهدان عینی می‌رفت نتیجه کار قطعا بهتر می‌شد. در این گونه آثار مهم نیست عالمان تاریخ یا سیاسیون چه می‌گویند چه بسا فردی هیچکدام از ویژگی‌های بالا را نداشته باشد اما به دلیل حضورش در بطن حادثه به غنای فیلم کمک کند. گاهی همین شاهد عینی به نکته‌ای ظریف اشاره می‌کند که از چشم دیگران پنهان مانده باشد و همین اشاره کوچک او بتواند گره بزرگی را باز کند‌.

همین طور تنوع مصاحبه شونده‌ها در «هویدا» می‌توانست آن را به اثری قابل استنادتر بدل کند. نکته دیگر اینکه تصاویر آرشیوی که طی آن با مردم مصاحبه می‌شود چندان با فیلم همخوانی ندارد و به اصطلاح با آن چفت نمی‌شود. این مصاحبه‌ها چه وقتی راجع به گرانی پیاز صحبت می‌شود چه وقتی درباره اعدام هویدا مصاحبه می‌شود نه در خدمت ساختار فیلم است نه فهم تازه‌ای از هویدا به بیننده ارائه می‌دهد. ممکن است به دلیل حس نوستالژیک برای عده‌ای خوشایند باشد اما همسو با هدف فیلم نیست. اگر در این فیلم با مردمی که در زمان نخست وزیری هویدا از او و سیاست‌هایش تعریف می‌کردند و بعد از دستگیری هویدا بر اعدامش مصر بودند مصاحبه می‌شد به مراتب تاثیر گذارتر از چیزی می‌شد که الان شاهد آن هستیم.

در این فیلم اشارات زیادی بر شخصیت و منش «خلخالی» شده بود که برای بیننده سوالات زیادی مطرح می‌شود و فیلمساز در ادامه فیلم به هیچ کدام از آن‌ها پاسخ نمی‌دهد. تاکید بیش از اندازه بر نقش خلخالی در جریان اعدام‌های ایادی شاه، فارغ از هر پیش داوری در مورد این شخصیت، فیلم را تا حدی به سمت دو پاره شدن پیش برده است. اگر مخاطب به هر برداشتی از شخصیت خلخالی برسد کارگردان نمی‌تواند مدعی باشد در این برداشت‌ها موثر نبوده است. اما شوقی تا همین جای کار توانسته از چهره هویدا آشنایی زدایی کند و هویدای دیگری غیر از آنچه که پیش از این سراغ داشتیم بسازد.

با همه این تفاسیر این فیلم اثر ارزشمندی است که می‌توان آن را بارها دید و به درک تازه‌تری از آن رسید.

برای اطلاع و استفاده از سایر مطالب ما، به کانال تلگرام خانه مستند بپیوندید:

آیکون کانال تلگرام خانه مستند

 

نظرات کاربران

نظر خود را برای ما ارسال کنید:

خبرهای مشابه

پوستر شانزدهمین جشنواره سینما حقیقت، رونمایی شد
13 آذر 1401

پوستر شانزدهمین جشنواره سینما حقیقت، رونمایی شد

پوستر شانزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مستند ایران سینما حقیقت توسط محمد حمیدی مقدم دبیر جشنواره و مهدی دوایی طراح پوستر و مدیر هنری این دوره رونمایی شد. به گزارش...

از شکستن جمجمه دروازه بان تا فوتبالیستی که با دیالیز کلیه، به زمین آمد!
12 آذر 1401

از شکستن جمجمه دروازه بان تا فوتبالیستی که با دیالیز کلیه، به زمین آمد!

مهدی صادقی کارگردان مستند بازگشت‌های بزرگ، ضمن اشاره به روایت پیروزی هیجان‌انگیز تیم ملی ایران در مقابل آمریکا در سال ۹۸،‌ از حسرت تکرار نشدن این اتفاق در جام‌جهانی...

آغاز توزیع کارت رسانه‌ها برای حضور در شانزدهمین جشنواره سینما حقیقت
12 آذر 1401

آغاز توزیع کارت رسانه‌ها برای حضور در شانزدهمین جشنواره سینما حقیقت

نمایندگان رسانه‌ها می‌توانند از فردا یکشنبه 13 آذرماه، کارت حضور در شانزدهمین جشنواره سینما حقیقت را دریافت کنند. به گزارش سایت خانه مستند و به نقل از ستاد خبری...

کدام شبکه های صدا و سیما، میزبان سینما حقیقت هستند؟
12 آذر 1401

کدام شبکه های صدا و سیما، میزبان سینما حقیقت هستند؟

دو ویژه برنامه در شبکه افق و شبکه چهار سیما هر روز و همزمان با برگزاری شانزدهمین جشنواره سینماحقیقت، برنامه ویژه‌ای برای این رویداد دارند. به گزارش سایت خانه...

پردیس سینمایی ملت، به رنگ حقیقت در می آید
12 آذر 1401

پردیس سینمایی ملت، به رنگ حقیقت در می آید

پردیس سینمایی ملت که میزبان برگزاری شانزدهمین جشنواره سینماحقیقت است، این روزها آماده پذیرایی از مخاطبان این رویداد می‌شود. به گزارش سایت خانه مستند و به نقل از ستاد...

برگزاری هفت مسترکلاس انتقال تجربه در شانزدهمین جشنواره سینما حقیقت
12 آذر 1401

برگزاری هفت مسترکلاس انتقال تجربه در شانزدهمین جشنواره سینما حقیقت

هفت مسترکلاس انتقال تجربه در شانزدهمین جشنواره بین‌المللی سینماحقیقت به صورت آنلاین و حضوری برگزار می‌شود. به گزارش سایت خانه مستند و به نقل از ستاد خبری شانزدهمین جشنواره...

مستند ایرانی «روزهای بی خبری» به سه جشنواره بین المللی راه یافت
09 آذر 1401

مستند ایرانی «روزهای بی خبری» به سه جشنواره بین المللی راه یافت

مستند کوتاه روزهای بی‌خبری به سه جشنواره بین‌المللی فیلم در مکزیک، بولیوی و هند راه یافت. به گزارش روابط عمومی خانه مستند، مستند کوتاه «روزهای بی‌خبری» در ادامه موفقیت‌های...

هیات داوران ۱۵ نفره جشنواره فیلم رشد، معرفی شدند
08 آذر 1401

هیات داوران ۱۵ نفره جشنواره فیلم رشد، معرفی شدند

اعضای هیات داوران پنجاه و دومین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم‌های علمی آموزشی و تربیتی رشد معرفی شدند. به گزارش سایت خانه مستند و به نقل از خبرگزاری صبا، اعضای...

در حوزه مستند، خیلی اوقات حقیقت، سانسور می شود
06 آذر 1401

در حوزه مستند، خیلی اوقات حقیقت، سانسور می شود

سیدمصطفی موسوی تبار می‌گوید: هر اثر مستند به فراخور ژانر و موضوعی که دارد حقیقت را به شیوه خاصی روایت می‌کند و جشنواره سینماحقیقت، بستری برای تعامل با دیگر...