مستندسازی یا ثبت گزارش؟!/ گفت و گو با «مهدی بخشی مقدم»، برگزیده دوازدهمین جشنواره سینما حقیقت

صفحه اصلی > اخبار

مستندسازی یا ثبت گزارش؟!/ گفت و گو با «مهدی بخشی مقدم»، برگزیده دوازدهمین جشنواره سینما حقیقت

مستندسازی یا ثبت گزارش؟!/ گفت و گو با «مهدی بخشی مقدم»، برگزیده دوازدهمین جشنواره سینما حقیقت
15 دی 1397

یکی از بزرگ ترین معضلاتی که امروز گریبان گیر سینمای مستند در ایران شده، کژفهمی و بدفهمی از باب ماهیت و کیفیت تولید این گونه آثار است؛ ماهیتی که متاسفانه به جای مستندسازی بیشتر با ثبت گزارش پیوند خورده است.

به گزارش سایت خانه مستند و به نقل از ایرنا، جشنواره سینما حقیقت که در تاریخ 18 تا 25 آذرماه 97 دوازدهمین دوره ی خود را برگزار کرد، عرصه تخصصی سینمای مستند در ایران است که در طی سالیان برگزاری دستاوردهای قابل قبولی داشته است.

ارتقای کیفیت در برگزاری و دعوت از مستند سازان داخلی و خارجی و اکران های ملی و بین المللی در دوره چند روزه ی جشنواره، تلاش برای ارتقای کیفیت اکران و … از جمله تلاش های موثر برگزارکنندگان و گردانندگان این جشنواره بوده است.

از جمله مهم ترین دستاوردهای دوازدهمین دوره برگزاری این جشنواره را می توان به دعوت و حضور ورنر هرتسوک کارگردان، فیلم‌نامه‌نویس و تهیه‌کننده مشهور آلمانی و اکران آثاری قابل قبولی چون «خانه ای برای تو»، «تمام چیزهایی که جایشان خالی‌ست»، «آواز جغد کوچک» و … دید. فیلم ها و مستندسازان جوانی که کارها و تولیداتشان نوید امیدهایی درخشان در این عرصه را برای مستند سازی به طور خاص و وضعیت فرهنگی و علامندان به فیلم و سینما به طور عام نشان می داد.

مستند، نشسته در انتظار اندکی توجه

«مهدی بخشی مقدم» (متولد 1367) کارگردان و مستندساز که جایزه بهترین فیلم و بهترین کارگردانی را برای فیلم «خانه ای برای تو» از دوازدهمین جشنواره سینما حقیقت دریافت کرده در گفت وگوی اختصاصی با ایرنا به ارائه توضیحاتی درباره مستندسازی و فنون آن، فیلم خانه ای برای تو، جشنواره و… پرداخته است.

آنچه در ادامه می آید توضیحات این کارگردان و مستندساز است.

بخشی مقدم در ابتدا و در اشاره به اوضاع اقتصادی نابسامان کشور گفت: شرایط امروز این گونه است که همه مردم ایران که مستندسازان هم بخش کوچکی از آن هستند، به شدت درگیر مسائل و مشکلات بد اقتصادی هستند. در نتیجه همه بودجه ی نهادهایی که سفارش دهنده مستند بوده اند قطع شده، چون شرایط اقتصادی مردم واجب تر از کار فرهنگی است. به همین دلیل هزینه تولید فیلم های مستند به شدت بالا رفته است؛ این در حالی است که قبلا با یک سوم بودجه الان، می توانستید فیلم جمع کنید. با این که قبلا هم شرایط سخت بود اما الان خیلی سخت تر شده است. به همین دلیل فکر می کنم سال بعد تعداد فیلم ها کمتر شود و تعداد فیلم های خوب که مدت زمان طولانی درگیر پروژه بوده اند یعنی تولید آثارشان طول کشیده (مستند به آن مفهوم دقیقی که طی سالیان کاراکتری را دنبال کنند) خیلی سخت شده است.
«چون همه توجهات و نگاه رسانه ها سمت سینمای داستانی هستند، سینمای مستند خیلی مظلوم واقع می شود. شما در برنامه ریزی جشنواره فیلم فجر هم می توانید ببینید که هر سال یک قاعده متفاوت درباره فیلم مستند دارند، یک بار تعداد و کمیت فیلم ها را تغییر می کنند و سال دیگر در زمان فیلم ها و …انگار برای دورهمی شان می گویند سینمای مستند هم در یک گوشه ای باشد».

بخشی مقدم در باب توضیح بیشتر در این زمینه افزود: جشنواره فیلم فجر چند سال است که فراخوان های فیلم مستندش را تغییر می دهد. سه سال پیش مستند را از 60 دقیقه به 70 دقیقه تغییر داد، سال پیش گفتند 11 تا فیلم می پذیریم اما 2 فیلم به بخش اصلی می روند؛ در نهایت اما آن دو فیلم هم اصلا داوری نشدند چون داوران آمده بودند فیلم داستانی ببینید و گفتند ما اصلا نمی توانیم این مستندها را در کنار داستانی داوری کنیم. امسال دوباره گفته اند 5 فیلم در بخش خودش مستند یعنی به صورت مستقل حضور یابد و در بخش جریان اصلی اکران نباشد؛ برخوردی که با سینمای مستند می شود به این صورت است که انگار طفلی است یتیم که پدر و مادری ندارد و می گویند تو این گوشه باش و صدایت درنیاید.

ثبت گزارش به جای مستند، بلای جان مستندسازی در ایران

این کارگردان خاطرنشان کرد: مشکلی که در سینمای مستند باب شده و شاید تقصیر مدیران و منتقدان و خود جامعه مستندسازان باشد این است که مستند را به اثری فاقد ارزش های هنری تقلیل داده اند و مستند تبدیل به نوعی ثبت گزارش شده است. یعنی هر چقدر گزارش شما هولناک تر باشد، انگار مستند بهتری ساخته اید. در نتیجه وجوه هنری کمتر باید دیده شود و این تصور غلطی است که از سینمای مستند باب شده است؛ مستند بدل به این شده که تو با یک دوربین با هرکیفیتی که هست بلرزد و پشت سر کاراکتر بدوی که بخواهی چیزی را ضبط کنی بدون این که جایگاه خودت به عنوان فیلمساز در فیلمت مشخص باشد.

وی ادامه داد: الان فیلم مستند متاسفانه به ثبت گزارش تقلیل داده شده است. و انگار وجوه هنری در فیلم کمتر ارزشمند است. دکوپاژ، قاب بندی، میزانسن، تصویربرداری و این ها چیزهایی است که واقعا وجوه هنری فیلم است و باید به آنها بها داده شود. ولی چون سینمای مستند بودجه ندارد و زمان بندی آن جوری نیست که بشود عوامل را خیلی دقیق هماهنگ کرد این گونه فیلمسازی تک نفره باب شده است؛ این که خود کارگردان یک دوربین دستش می گیرد، پلانش را می گیرد و هرجایی هم لازم شود دستیاری می آورد که صدا را ضبط کند.

این مستندساز در پاسخ به این سوال که آیا این مشکل فقط به مسوولین باز می گردد، توضیح داد: خیر. همانطور که در ابتدا عرض کردم مشکل از مستندسازان هم هست که در این جریان نقش دارند، اما نقش مسوولین از این بابت است که بودجه های میلیونی را به برخی از پروژه ها هدیه می کنند در صورتی که برای اکثریت کارها بودجه ای ناچیز با الگوهایی که پیشتر ذکر کردم، می دهند ؛ وقتی مسوولین به این سینما تن می دهند و راضی هستند و بودجه ها را انقدر اندک می دهند که بتوانی فقط آن شکلی فیلم بسازی، مستندسازان هم مجبور می شود به این شرایط تن دهد. وقتی تو نمی توانی پول عوامل را بدهی، مجبور می شوی خودت دوربین دست بگیری. وقتی پول نداری که آفیش کنی و دوربین و وسایل صدا و .. را تهیه کنی، مجبوری این ها را به حداقل تقلیل بدهی که فیلمت را ساخته باشی.

دغدغه هایی برای همیشه

بخشی مقدم در توضیح این مطلب که ساخت یک مستند خوب، زمانی نسبتا زیادی را می گیرد، خاطرنشان ساخت: فیلم قبلی من «صد وسه روز» از نگاه مخاطبین، منتقدین و برخی از داوران، فیلم موفقی بود ولی باز سه سال طول کشید تا فیلم جدیدم را ساختم. خودم این حساسیت ها و ایده آل گرایی را دارم که سریع فیلم نسازم و اجازه بدهم فیلمم اتفاق بیفتد و پخته شود. نمی خواهم چند روزه بروم و توریست وار، وارد یک سوژه و داستانی بشوم و از آن خارج بشوم.

«این ها دغدغه های خودم بوده است ولی امروز مستندسازی واقعا نمی تواند به عنوان شغل و کاری نگاه شود که من بگویم می توانم زندگی ام را بر اساس آن به جلو ببرم. چون منبع درآمدی ندارد و به همین دلیل است که همه آنهایی که شرافتمندانه در مستندسازی کار می کنند، مجبور شده اند که یک کار دومی راداشته باشند یا تن بدهند به یک سری از مستندهایی که سفارشی تر هستند تا پولی دربیاورند که بتوانند گذران زندگی کنند».

وی افزود: من مستند را دوست دارم و عاشق مردمم هستم. این که مستقیم با مردم در ارتباط هستی و وارد داستان ها و زندگی هایشان می شوی را دوست دارم. لایه ای که در سینمای داستانی، من را از کاراکتری که حسش کنم جدا می کند، در سینمای مستند نیست و من عمیقا کاراکترهایی که در فیلم هایم و آدم هایی که دور و برم هست و از آنها فیلم می سازم را باور و با آنها رفاقت و زندگی می کنم. این تجربیاتی که در سینمای مستند از داستان ها، زندگی ها و از آدم های مختلف کسب می کنم، آن گونه که خودم احساس می کنم، واقعا من را به انسانی باتجربه تر و بهتر در جهان پیرامونم بدل کرده است. دغدغه ی آدم های دور و برم برایم وجود دارد و این دغدغه فکر می کنم برای منی که درگیر زندگی جمعی و مستندسازی اجتماعی هستم خیلی مهم و حیاتی است.

«این دغدغه تا آخر عمر ادامه دارد و نمی توانیم بگویم تمام می شود. من همچنان خودم را مسئول بخشی از مردمی که با آنها زندگی می کنم، می دانم و حس و درکشان می کنم؛ و به رغم این که آن دغدغه همواره همراه من است ولی این که بتوانم در ادامه راه همینطور مستند بسازم و هر یکی دو سال، یک فیلم مستند داشته باشم، شاید دچار مشکل شود.

مستند «خانه ای برای تو»

بخشی مقدم (متولد 1367) که تحصیل کرده سینما از دانشگاه تهران است، کار حرفه ای خود در زمینه مستندسازی را از سال 1391 شروع کرده است و فیلم خانه ای برای تو سومین اثر و دومین ساخته ی بلند وی محسوب می شود، درباره ی داستان فیلم و چرایی انتخاب این موضوع و ایده اولیه ی آن گفت: فیلم داستان جوانی است که به او گفته اند که چند ماه دیگر بیشتر زنده نمی ماند و حالا او می خواهد خانه ای برای زنش بسازد؛ به رغم بیماری، بی پولی و سایر مشکلات.

وی ادامه داد: ایده ی اولیه آن از این جا شروع شد که 5 سال پیش پدرم را براثر سرطان از دست دادم؛ آنجا بود که دیدم انسان هایی که درگیر سرطان هستند و آخرین روزهای زندگی شان را می گذارند، مدل دیگری به زندگی نگاه می کنند و حالی دارند که انگار منی که مرگ را از خودم دور می بینم آن حال را ندارم. این صحبت را با مدیران مرکز مستند سوره، حوزه هنری در میان گذاشتم و جالب این بود که «مهدی شاه محمدی» تهیه کننده فیلم نیز این ایده ها را باخودش داشت؛ او هم درگیر بیماری پدرش بود و بیماری پدر او هم سرطان بود و پدرش را از دست داده بود و این ها تجربیات مشترکی بود.

«ما احساس کردیم آدم هایی که نزدیک به مرگ هستند، کیفیت و حضور زندگیشان خیلی پررنگ تر است، انگار دنبال تاثیرگذاری ای در این زندگی از خودشان هستند و خیلی ژرف تر به دنیای پیرامونشان می اندیشند».

بخشی مقدم تصریح کرد: این ها کلیدواژه هایی بودند که من و مهدی شاه محمدی قبل از تولید کار درباره شان صحبت می کردیم و کاراکترهای مختلفی را برای این فیلم دیدیدم، تا به «داود» رسیدیم. داود شخصیتی است که در فیلم حضور دارد. یک جوان 30 ساله اهل روستاهای گیلان است که ورشکستگی و از نظر مالی اوضاع بدی دارد. در همین حین متوجه بیماری سرطان می شود و دکترها به او می گویند که چند ماه بیشتر زنده نمی ماند. ولی در عین حال قصد دارد کار بزرگی را در این میان انجام بدهد و قصد دارد که در ادامه ی زندگی اش، تاثیری را بگذارد.

«این برای ما جذاب بود این که تو چقدر می توانی آزادانه به این چیزها فکر کنی. یعنی به این مرگ و زندگی مادی ای که همه ما الان درگیر آن هستیم فکر نکنی و به این تاثیرگذاری فکر کنی و قدر تک تک لحظات زندگی ات را بدانی. واقعا داود این شکلی بود که در حال زندگی می کرد و برای حال می جنگید و چون می دانست وضعیت این شکلی است، آینده خیلی معنایی برایش نداشت. برای همین همه تلاشش را می کرد که آن کاری را که می تواند، در زمان حال انجام بدهد».

این مستندساز در پاسخ به این سوال که به نظر می رسد سوژه ی سختی داشته و این که آیا راضی کردن نقش اول فیلم داود کار سختی نبوده است، اذعان داشت: کلا این فیلم، کار سختی بود چرا که شش ماه پیش تولید داشتیم و پروسه تولید آن دو سال طول کشید؛ و یک سال هم پروسه پس از تولید آن. شرایط سختی بود چون کاراکتر ما در رضوان شهر گیلان بود و این رفت و آمدها بین تهران و گیلان وجود داشت چون یک بخشی از فیلم در تهران بود، در بیمارستان مسیح دانشوری و بخشی دیگر در گیلان.

«کاراکتر ما، کارمان را درک کرده بود و می دانست کاری که می خواهیم انجام بدهیم چه چیزی است و می دانست داریم از او حمایت می کنیم، ما با او و باقی کاراکترها رفاقت کردیم و داود این را حس کرد. او یک بخشی از کارهایش در تهران را به ما می سپرد که انجام بدهیم و همه اینها باعث اعتماد و همکاری و همراهی او با ما در ساخت فیلم شد».

وی افزود: این ها قابل گفتن نیست اما یک تکنیک هایی وجود دارد که تو بتوانی با کاراکترت رفیق بشوی و نگاه بالا به پایین به او نداشته باشی تا او تو را به عنوان فیلمساز باور کند و تو و دوربینت را نبیند؛ ما سعی کردیم این ها را درست انجام بدهیم و برای مخاطبمان قابل باور باشیم.

سینما حقیقت؛ تجدید دیدار مستندسازان

بخشی مقدم در توضیح در باب جشنواره سینما حقیقت اضافه کرد: جشنواره خیلی خوبی است و تنها جایی است که ما بچه های مستندساز یک هفته دور هم جمع می شویم؛ این دورهم بودن بیشتر از همه به ما می چسبد چون همه را می بینی (شاید برخی را یک سال است ندیده ای) و از حال هم با خبر می شویم و می فهمیم که دارند چه کار می کنند. راجع به پروژه های مختلف صحبت می کنیم و فیلم های خوب بچه ها را می بینیم و این تنها جشنواره و دور هم جمع شدنی است که سالی یک بار برای ما مستندسازان اتفاق می افتد؛ به همین دلیل جالب و جذاب است و همه مستندسازان، این یک هفته کارهایشان را تعطیل می کنند که در این جشنواره حضور پیدا کنند و در ورک شاپ ها باشند و فیلم های سایر دوستانشان را ببیند.

این مستندساز، خواستار شد تا مسوولین بیشتر هوای مستند را داشته باشند چون سینمای مستند واقعا می تواند مخاطب جدی داشته باشد و فیلم هایی بسازد که مخاطب میلیونی داشته باشد.

«نمی خواهم بگویم از مستندسازی حمایت شود چون حمایت از طرف ارگان های دولتی، محدودیت را هم به همراه خودش دارد. فقط می خواهم مقداری اجازه دهند مستندساز کار خودش را انجام بدهد و در اکران حمایتش کنند که فیلم دیده شود. مسلما در این صورت اتفاقات خوبی برای سینمای مستند خواهد افتاد».

جهت اطلاع سریع از آخرین اخبار مستند، به رسانه های اجتماعی خانه مستند بپیوندید:

نظرات کاربران

نظر خود را برای ما ارسال کنید:

خبرهای مشابه

پوستر شانزدهمین جشنواره سینما حقیقت، رونمایی شد
13 آذر 1401

پوستر شانزدهمین جشنواره سینما حقیقت، رونمایی شد

پوستر شانزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مستند ایران سینما حقیقت توسط محمد حمیدی مقدم دبیر جشنواره و مهدی دوایی طراح پوستر و مدیر هنری این دوره رونمایی شد. به گزارش...

از شکستن جمجمه دروازه بان تا فوتبالیستی که با دیالیز کلیه، به زمین آمد!
12 آذر 1401

از شکستن جمجمه دروازه بان تا فوتبالیستی که با دیالیز کلیه، به زمین آمد!

مهدی صادقی کارگردان مستند بازگشت‌های بزرگ، ضمن اشاره به روایت پیروزی هیجان‌انگیز تیم ملی ایران در مقابل آمریکا در سال ۹۸،‌ از حسرت تکرار نشدن این اتفاق در جام‌جهانی...

آغاز توزیع کارت رسانه‌ها برای حضور در شانزدهمین جشنواره سینما حقیقت
12 آذر 1401

آغاز توزیع کارت رسانه‌ها برای حضور در شانزدهمین جشنواره سینما حقیقت

نمایندگان رسانه‌ها می‌توانند از فردا یکشنبه 13 آذرماه، کارت حضور در شانزدهمین جشنواره سینما حقیقت را دریافت کنند. به گزارش سایت خانه مستند و به نقل از ستاد خبری...

کدام شبکه های صدا و سیما، میزبان سینما حقیقت هستند؟
12 آذر 1401

کدام شبکه های صدا و سیما، میزبان سینما حقیقت هستند؟

دو ویژه برنامه در شبکه افق و شبکه چهار سیما هر روز و همزمان با برگزاری شانزدهمین جشنواره سینماحقیقت، برنامه ویژه‌ای برای این رویداد دارند. به گزارش سایت خانه...

پردیس سینمایی ملت، به رنگ حقیقت در می آید
12 آذر 1401

پردیس سینمایی ملت، به رنگ حقیقت در می آید

پردیس سینمایی ملت که میزبان برگزاری شانزدهمین جشنواره سینماحقیقت است، این روزها آماده پذیرایی از مخاطبان این رویداد می‌شود. به گزارش سایت خانه مستند و به نقل از ستاد...

برگزاری هفت مسترکلاس انتقال تجربه در شانزدهمین جشنواره سینما حقیقت
12 آذر 1401

برگزاری هفت مسترکلاس انتقال تجربه در شانزدهمین جشنواره سینما حقیقت

هفت مسترکلاس انتقال تجربه در شانزدهمین جشنواره بین‌المللی سینماحقیقت به صورت آنلاین و حضوری برگزار می‌شود. به گزارش سایت خانه مستند و به نقل از ستاد خبری شانزدهمین جشنواره...

مستند ایرانی «روزهای بی خبری» به سه جشنواره بین المللی راه یافت
09 آذر 1401

مستند ایرانی «روزهای بی خبری» به سه جشنواره بین المللی راه یافت

مستند کوتاه روزهای بی‌خبری به سه جشنواره بین‌المللی فیلم در مکزیک، بولیوی و هند راه یافت. به گزارش روابط عمومی خانه مستند، مستند کوتاه «روزهای بی‌خبری» در ادامه موفقیت‌های...

هیات داوران ۱۵ نفره جشنواره فیلم رشد، معرفی شدند
08 آذر 1401

هیات داوران ۱۵ نفره جشنواره فیلم رشد، معرفی شدند

اعضای هیات داوران پنجاه و دومین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم‌های علمی آموزشی و تربیتی رشد معرفی شدند. به گزارش سایت خانه مستند و به نقل از خبرگزاری صبا، اعضای...

در حوزه مستند، خیلی اوقات حقیقت، سانسور می شود
06 آذر 1401

در حوزه مستند، خیلی اوقات حقیقت، سانسور می شود

سیدمصطفی موسوی تبار می‌گوید: هر اثر مستند به فراخور ژانر و موضوعی که دارد حقیقت را به شیوه خاصی روایت می‌کند و جشنواره سینماحقیقت، بستری برای تعامل با دیگر...