آسیب شناسی خانواده های زندانیان در مستند «زیر حکم»/ گفت و گو با «سعید کشاورز» کارگردان مستند

صفحه اصلی > اخبار

آسیب شناسی خانواده های زندانیان در مستند «زیر حکم»/ گفت و گو با «سعید کشاورز» کارگردان مستند

آسیب شناسی خانواده های زندانیان در مستند «زیر حکم»/ گفت و گو با «سعید کشاورز» کارگردان مستند
07 دی 1397
بررسی مسائل و رویکرد آسیب شناسانه در برخورد با پدیده های اجتماعی از جمله خانواده های بی سرپرست و بدسرپرست، یکی از قدیمی ترین مواجهات در فیلم سازی مستند در ایران است.
به گزارش سایت خانه مستند و به نقل از ایرنا، یکی از دغدغه های مصلحان و فعالان اجتماعی، وضعیت روحی – روانی و معیشت خانواده های زندانیانی است که سرپرست خانوار در زندان به سر می برد. به دلیل عدم مشخص بودن وضعیت این خانواده های در این گونه موارد و خلأهای حمایتی و عدم ورود قانونگذار در این حیطه، مساله چنین خانواده هایی مشکلی آسیب شناسانه و نیازمند بررسی محسوب می شود.
مستندی به نام زیرحکم که در دوازدهمین جشنواره سینما حقیقت و در بخش جایزه ملی به نمایش درآمد، روایتی است از همین ماجرا و درباره پدری است که به جرم مواد مخدر زندانی شده و فیلم نگاهی به او و دیگر اعضا و خانواده نابسامانش دارد.
تحقیق و پژوهش مستند زیر حکم که در سال 1395 شروع شده، دو سال به طول انجامیده است.
«سعید کشاورز» کارگردان این اثر در اشاره به روند ساخت این فیلم توضیح داد: فیلم در مورد عواقب و پیامدهای جرم در خانواده است. یعنی وقتی کسی مجرم می شود و به زندان می رود، چه پیامدهایی در خانواده اش ممکن است رخ دهد و این موضوع چه عواقبی را در پی دارد. در نتیجه در حدود دو ماه در یک انجمن حمایت از زندانیان نزدیک به صد و خورده ای پرسشنامه را بین خانواده های زندانیان پر کردیم و در نتیجه ی این تماس و ارتباط، خانواده ها را پیدا کردیم و پس از این مرحله، با 30 خانواده تماس گرفتیم. آمدند و حضوری با آنها صحبت کردیم؛ در مرحله بعد بین این 30 خانواده، یک خانواده را که آن شرایط و پتانسیل هایی که دنبالش بودیم را داشتند، انتخاب کردیم و از اینجا شروع به تولید فیلم کردیم. از فروردین 97 تولید را شروع کردیم تا مهر امسال که بخشی از پروسه تولید با تدوین یکی شد.
این مستند ساز در پاسخ به این سوال که پتانسیل هایی که برای انتخاب این خانواده مدنظرشان بوده چه مواردی بوده است ادامه داد: این خانواده جنبه های مختلف پیامدهایی که می خواستیم یک خانواده مجرم داشته باشد را داشتند و آن این بود که این ها همه زندگی شان را از دست داده بودند.
وی ادامه داد: دو خواهر، زن دو برادر شده بودند که یکی از آن برادران به زندان افتاده بود، و این ها مجبور شده بودند حالا در یک خانه زندگی کنند و طبیعتاً این خانواده به یک خانواده شلوغ و پر از تنش و التهاب بدل شده بود. این زندانی پسری 14 سال داشت که شدیداً در معرض آسیب بود و بخشی از فیلم و یکی از کاراکترهای اصلی ما در این فیلم همان پسر 14 ساله است که بیشتر در معرض آسیب است  و آن ها چهار دختر دارند که این ها هم خود مشکلاتی دارند و در نهایت با دیدن فیلم این مشکلات را خواهید دید.

مرزهای ناملموس سینما

کشاورز در ادامه با بیان اینکه سفارش دهنده فیلم، ارگان خاصی نبوده است، خاطر نشان کرد: بخشی از سرمایه این فیلم به صورت شخصی بوده چون تهیه کننده این فیلم یک شخص حقیقی است. ما سفارش دهنده در این کار نداشتیم و با تهیه کنندگی آقای «محمد جواد ذوالقدر» و «مهدی حسینی» که از حقوقدانان برجسته کشور (که امروز در حال انجام تهیه کارهای جدی در داخل و خارج از ایران هستند و آینده ی درخشانی دارند) هستند، کار را انجام دادیم. بخشی دیگر را هم که هماهنگی آن بسیار سخت بود، از طریق معاونت پیشگیری از وقوع جرم دادگستری استان فارس انجام دادیم؛ یعنی شاید اگر آنها نبودند صحنه هایی که ما در زندان می خواستیم بگیریم و جاهایی این چنینی که ورود به سادگی نمی توانست صورت پذیرد، مسیر نمی شد.
فیلمبردار مستندهای «خونمردگی» و «بختک» که سابقه ی فیلمبرداری و عکاسی را در کنار مستندسازی و کارگردانی دارد در اشاره به منفک نبودن این تخصص ها از یکدیگر تاکید کرد: سینما برای من خیلی مرز مشخصی ندارد و بالشخصه مرز خاصی برای ژانرهای مختلف قائل نیستم؛ و احساس می کنم سینما، سینما است و یک ارتباط عمیق بین همه این ژانرها وجود دارد. هرچند که ممکن است در تکنیک متفاوت باشند ولی مرزهایشان بسیار ناملموس است و به نظرم در سینمای جدید و امروز دنیا حتی حس نمی شود. در نتیجه آمدن من به سمت مستند، شاید خیلی اتفاقی بوده است.

تفاوت مستند در ایران با اروپا و آمریکا

کشاورز در جواب این سوال که فاصله بین مستندسازی در ایران و جهان را چطور ارزیابی می کند، خاطرنشان کرد: قاعدتاً از سطح الف سینمای مستند دنیا فاصله داریم. شیوه رسیدن ما به ایده، پرداخت ما در کارگردانی و شیوه کار ما در تدوین فکر می‌کنم کاملاً با همه جای دنیا متفاوت است و نتیجه و محصول نهایی هم با آن بخشی از دنیا که خیلی حرفه ای کار می شود کاملا متفاوت است؛ ما شیوه های خاص خودمان را در تولید داریم. در بیرون از ایران یا در جاهایی که قطب برجسته ی فیلم سازی مستند هستند خیلی نگاه جدی تری دارند.
وی افزود: یک تفاوت عمده بین مستند ما با اروپا یا آمریکا این است که آنها وقتی یک مستند با مضمون اجتماعی می سازند، می توانند از آن به عنوان ابزاری برای تصویب یک قانون یا یک لایحه استفاده کنند و آن مستند به عنوان یک ابزار قدرتمند شناخته شده است. این هم به دلیل ارتباطی است که بین سازمان های قانونگذار و حتی قانون نویس و سینمای مستند وجود دارد که متاسفانه این ارتباط در سینمای ما وجود ندارد و کاملاً قطع شده است. یعنی فکر نمی کنم اصلا تاکنون اتفاق افتاده باشد که فیلمی را داشته باشیم که منجر به تصویب قانونی خاص شده باشد.
«مثلا فیلم مورگان اسپرلاک (کارگردان آمریکایی) که درباره مصرف «مک دونالد» است، وقتی ساخته می شود تا مرز نامزدی اسکار می رود و این فیلم چنان در جامعه آمریکا اثر می گذارد که باعث می شود تا روسای مک دونالد به دادگاه بیایند و نسبت به محصولی که تولید کرده اند، پاسخگو باشند. یا مثلا فیلم هایی که «مایکل مور» ساخته است عموما منجر به یک دعوای سیاسی یا شکل گیری یک جریان سیاسی موافق یا مخالف می شود. مهم نیست که این جریان موفق باشد یا مخالف، مهم این است که این فیلم ها باعث شکل گیری جریانی هم در سینمای آمریکا و هم در زندگی روزمره مردمش می شود».
کشاورز با بیان این که تفاوت مستند در ایران با مستند در اروپا و آمریکا بر سر مسائل فنی نیست و بیشتر به مسائل فکری و نظری مرتبط است، گفت: این تفاوت در بحث کلان سیاسی است و بنظرم خیلی به کیفیت، ربطی ندارد کما این که خیلی از فیلم های ما حتی اگر در نقش مددکار اجتماعی هم حضور داشته باشند، یعنی یک موضوع حتی اگر صرفا طرح هم بشود آن رسالت مستند می تواند حفظ شود. ضمن این که باید اصول فیلمسازی هم رعایت شوند یعنی واقعیت هایی که قاعدتا هر فیلمی باید رعایت کند این است که سینما، اولویت اولش باید فیلم باشد و اولویت دوم پرداختن به واقعیت و مسائل جامعه.

رسالت فیلم مستند

این مستندساز که همواره دغدغه اثرگذاری در کارهایش را دارد در این باره گفت: فکر می کنم این تفاوت عمده بین فیلم هایی است که ما می سازیم با فیلم هایی که بیرون از ایران ساخته می شود. فارغ از مسائل تولیدی و تکنیکی، فیلم مستند و به ویژه مستندی که با مسائل و مضامین اجتماعی ساخته می شود، رسالت دارد و رسالتش این است که برود و منجر به یک اقدام و عملکرد بشود و این فیلم باید یک کارکرد اجتماعی داشته باشد؛ نه الزاما همه فیلم ها اما بخشی از آن فیلم هایی که با جامعه، شهر، مردم و مردم شهرنشین سروکار دارد باید منجر به شکل گیری جریانی شوند که متاسفانه این اقدام در ایران اتفاق نمی افتد.
«این اتفاق را اگر بخواهم به فیلم خودم ارتباط بدهم، باید بگویم که اگر مسئولین بیایند و فیلم من را ببینند، قاعدتا باید به این نتیجه برسند که چه کار کنیم که پیشگیری در جامعه مان رخ بدهد و راه ها و عملکردهایمان چه باید باشند. در مرحله بعد برای کسانی که در خانواده هایشان وقوع جرم اتفاق افتاده است چه کاری باید کرد؟ سازمان های مردم نهاد باید چترحمایتشان را در این گونه موارد گسترده تر سازند یا نه؟ ».
وی افزود: وقتی خانواده های زندانیان ما توامان درگیر مسائل معیشتی شان هستند، جرم به همین دلیل و به صورتی دومینووار بین این خانواده ها تکرار می شود. من این فیلم را به دلیل بررسی همین موارد ساخته ام.
کشاورز همچنین در بخش دیگری از این گفت وگو عنوان کرد: جشنواره حقیقت به نظرم مهم ترین رویداد در رابطه با فیلمسازی مستند در کشور و یکی از مهم ترین اتفاقات هنری در جشنواره های مستند در خاورمیانه و در آسیا است. نظم این جشنواره و الگوی برگزاری و قوانین و جوایز آن را نمی توان نادیده گرفت و سطح پایین قلمداد کرد. در نتیجه این جشنواره حداقل در منطقه خودمان درجه یک است ولی به نظرم هنوز جای این را دارد که به عنوان یک جشنواره درجه یک دنیا برایش کار کرد و آن را به سطح بالاتری آورد.
کشاورز (متولد1363) مستندسازی با تحصیلات عکاسی است که اولین مستند جدی خود را در سال 1385 ساخته است. وی که فیلم سازی را از سال 1381 شروع کرده تا کنون حدود 15 فیلم برای شبکه های ملی ساخته است.

جهت اطلاع سریع از آخرین اخبار مستند، به رسانه های اجتماعی خانه مستند بپیوندید:

نظرات کاربران

نظر خود را برای ما ارسال کنید:

خبرهای مشابه

اکران آنلاین، نیاز به آسیب شناسی دارد
27 مرداد 1401

اکران آنلاین، نیاز به آسیب شناسی دارد

به گزارش سایت خانه مستند به نقل از ارتباطات و اطلاع رسانی مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی، مجید عزیزی (کارگردان و تهیه‌کننده مستند) درباره تاثیر اکران‌های آنلاین...

ابوالفضل تاجیک، برگزیده بخش مستند دومین رویداد سینما حماسه شد
26 مرداد 1401

ابوالفضل تاجیک، برگزیده بخش مستند دومین رویداد سینما حماسه شد

به گزارش سایت خانه مستند به نقل از خبرگزاری آریا، مسئول امور هنری اداره فرهنگ وارشاد اسلامی نیشابور اظهار کرد: از مجموع 19 اثر برگزیده که در مرحله اول...

مستند «آقا رضا»، داستان تلاش های کارآفرین مهابادی
24 مرداد 1401

مستند «آقا رضا»، داستان تلاش های کارآفرین مهابادی

شبکه پرس تی‌وی با پخش مستند «آقا رضا» تلاش‌های یک کارآفرین موفق مهابادی را به تصویر می‌کشد. به گزارش سایت خانه مستند و به نقل از خبرگزاری دانشجو، مستند...

پخش مستند همسایه های خوب از صدا و سیما
24 مرداد 1401

پخش مستند همسایه های خوب از صدا و سیما

تصویربرداری مجموعه مستند همسایه‌های خوب به کارگردانی مهدی بخشی‌مقدم به پایان رسید و به زودی راهی آنتن تلویزیون می‌شود. به گزارش سایت خانه مستند و به نقل از خبرگزاری...

مستند «کامیون آبی» در راه هندوستان
24 مرداد 1401

مستند «کامیون آبی» در راه هندوستان

مستند «کامیون آبی» و انیمیشن کوتاه «گذشته» به بخش بین‌الملل چهاردهمین جشنواره فیلم‌های مستند و کوتاه کرالا در کشور هندوستان راه یافتند. جشنواره بین‌المللی فیلم کرالا یک جشنواره فیلم...

پخش مستند سینمایی «داستان یک جدایی» / روایت یک خیانت
23 مرداد 1401

پخش مستند سینمایی «داستان یک جدایی» / روایت یک خیانت

مستند داستان یک جدایی به کارگردانی و تهیه‌کنندگی احمد شفیعی که به واقعه تاریخی جدایی بحرین از ایران می‌پردازد همزمان با سالروز تاریخی این رویداد، از یکشنبه 23 مردادماه...

تصویر تلاش های مدافعان سلامت در مجموعه مستند «وارث»
22 مرداد 1401

تصویر تلاش های مدافعان سلامت در مجموعه مستند «وارث»

فصل جدید مجموعه مستند «وارث» در ادامه فصل اول آن که محرم سال گذشته از شبکه دو سیما روانه آنتن شد از امروز شنبه ۲۲ مرداد در جدول پخش...

نگاهی به تحولات شغلی در مستند «آینده کار»
22 مرداد 1401

نگاهی به تحولات شغلی در مستند «آینده کار»

مجموعه مستند «آینده کار» برای نخستین بار از شنبه تا دوشنبه، ۲۲ تا ۲۴ مرداد ساعت ۲۲، از شبکه چهار سیما پخش می شود. ­به گزارش سایت خانه مستند...

مستند «هندِ دوستان» ارتباطِ معنوی مردم هند با امام حسین(ع)
19 مرداد 1401

مستند «هندِ دوستان» ارتباطِ معنوی مردم هند با امام حسین(ع)

مجموعه مستند هندِ دوستان در سه قسمت به ارتباط معنوی بین شیعیان، اهل سنت، هندوها و مردم و دولت هند با امام حسین(ع) و نفوذ فرهنگ عاشورا در عمق...