خانه مستند

خانه ای برای مستند و مستندسازان | تماشا و دانلود مستند

صفحه اصلی > اخبار
گزارشی از جلسه نقد و بررسی مستند «خرابات»: کتابی بصری از دنیای تصوّف
20 تیر 1396

گزارشی از جلسه نقد و بررسی مستند «خرابات»: کتابی بصری از دنیای تصوّف

به گزارش سایت خانه مستند و به نقل از خبرگزاری فارس، شامگاه روز یک‌شنبه هجدهم تیرماه، فیلم مستند «خرابات» در سالن سینماحقیقت مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی به نمایش درآمد و سپس جلسه نقد و بررسی این فیلم با حضور «خسرو دهقان» به‌عنوان منتقد مهمان برگزار شد.

در ابتدای این جلسه که با استقبال علاقه‌مندان مواجه شده بود «آرش اسحاقی» کارگردان فیلم در پاسخ به پرسش ناصر صفاریان (مجری برنامه و مسئول جلسه‌های نمایش فیلم) درباره‌ی نحوه‌ی علاقه‌مندی خود به سوژه‌ی تصوّف گفت: «ریشه‌ی علاقه‌ی من به این موضوع، به حدود بیست سال قبل و دوران تحصیلم در رشته‌ی ادبیات بازمی‌گردد؛ زمانی که دریافتم صوفی‌گری و تصوّف از قرن چهارم به بعد ادبیات را تسخیر کرده است.»

وی ضمن تشکر از تماشاگرانی که در هر دو سالن نمایش به تماشای فیلم «خرابات» نشسته بودند گفت: «بیش‌تر دلم می‌خواست پژوهش خود را به‌صورت مکتوب انجام دهم، اما هنگام مطالعه در این زمینه متوجه شدم در این حوزه کمبود پژوهش بصری به‌شدت احساس می‌شود؛ بنابراین تصمیم گرفتم پژوهشم را به‌صورت فیلم و با زبان سینما روایت کنم.»

اسحاقی افزود: «هرچند در زمینه‌ی تصوّف کارهایی انجام شده بود اما خلاء یک کار جامع در این‌باره به‌شدت احساس می‌شد. این در حالی بود که سوژه‌ی مورد نظر به قدری گسترده بود که درباره‌ی آن شاید می‌شد بیش از هفتاد فیلم ساخت! اما من آگاهانه و عمداً تلاش کردم به‌جای ورود به سلسله‌های تصوّف و پرداختن به اجزای تشکیل‌دهنده‌ی آن‌ها، فقط یک پیش‌گفتار برای آشنایی با این موضوع بسازم. موضوع دشواری که اگر همت و تلاش قابل تحسین یک تهیه‌کننده‌ی علاقه‌مند به فرهنگ نبود، شاید هرگز به مرحله‌ی تولید نمی‌رسید.»

وی با اشاره به صرف سه سال زمان متمرکز برای انجام پژوهش و سه سال تصویربرداری در جریان سفر به ده استان کشور و حضور در دو کشور خارجی گفت: «بعد از نمایش «خرابات» در هشتمین دوره‌ی جشنواره‌ی سینماحقیقت، بخش پایانی فیلم که به عرفان‌ها یا معنویت‌های نو می‌پرداخت را حذف کردم تا فیلم روال بهتری داشته باشد. با این وجود سعی کردم منصفانه به این موضوع نگاه کنم و به‌عنوان یک پژوهشگر تلاش کردم تا نقطه‌نظرهای موافق و مخالف این موضوع را در فیلم خود منعکس کنم.»

این مستندساز سپس با اشاره به محدودیت‌های محتوایی و موانعی که بر سر راه تصویربرداری از این‌گونه مراسم مذهبی وجود دارد گفت: «برخلاف تصور، ورود به سلسله‌های مختلف و ضبط صحنه‌هایی از مراسم مذهبی آن‌ها اصلاً کار آسانی نیست. به‌عنوان مثال زمانی که برای ضبط صحنه‌هایی از مذهب بودیسم به ژاپن سفر کرده بودم، با خودم فکر می‌کردم در آن‌جا منعی برای انجام این کار وجود ندارد؛ اما برخلاف تصور، من را به نهادی که یکی از شاخه‌های عرفانی در آن‌جا برگزار می‌شد راه ندادند و من مجبور شدم برای ضبط نماهای کوتاهی از این مراسم مذهبی، از یکی از ایرانیان مقیم این کشور کمک بخواهم.»

بخش بعدی جلسه به صحبت‌های منتقد مهمان اختصاص داشت. در این بخش، خسرو دهقان با تاکید بر دنیای غریب، عمیق و گسترده‌ی تصوّف گفت: «سینمای مستند امروز ایران، اصلاً جولانگاهی برای تولید و نمایش همین نوع فیلم‌هاست. سینمایی که مرور تولیدات سال‌های اخیر آن نشان می‌دهد خوش‌بختانه از فضای مساعدی برای عرضه‌ی آثار کنجکاو و بازیگوشانه برخوردار است.»

وی سینمای مستند ایران را بسیار جدی و درخور احترام دانست و افزود: «متاسفانه این سینما با وجود حجم انبوه تولیداتی که به خود اختصاص داده و می‌دهد، بسیار مهجور است و عجیب آن که افراد ناشناخته‌ی این حیطه، گاهی درخشان‌تر از قدیمی‌های این عرصه ظاهر شده‌اند. با این وجود باید پذیرفت سینمای مستند امروز ایران نه تنها در حاشیه و برای زنگ تفریح نیست، بلکه نسبت به سینمای رایج و داستان‌گو از اهمیت بیش‌تری نیز برخوردار است.»

در ادامه‌ی جلسه، آرش اسحاقی در پاسخ به پرسش یکی از تماشاگران درباره‌ی عدم پرداخت فیلم به جزییات بیش‌تری درباره‌ی موضوع انتخابی خود گفت: «قصد من از ساخت این فیلم، نقد تصوّف بود. در صوفی‌گری، بیست و شش سلسله‌ی فعال وجود دارد که اگر می‌خواستم به همه‌ی آن‌ها اشاره کنم بدون شک فیلم دچار پراکندگی بسیار زیادی می‌شد.»

وی در بخش دیگری از صحبت‌های خود با اشاره به خصوصیات پژوهش‌های مختلف گفت: «پژوهش دانشگاهی که معمولاً به کتاب تبدیل می‌شود با پژوهشی که یک فیلم بر اساس آن تولید می‌شود تفاوت دارد. فیلم، یک دایره‌المعارف نیست که از آن توقع پرداختن به همه‌ی اجزای موضوع را داشته باشیم.»

اسحاقی گفت: «برای ساخت «خرابات» به انواع فرم‌ها فکر کرده بودم اما همان‌طور که گفتم بیش‌تر دنبال ساخت یک کتاب بصری بودم که تماشای آن بتواند تماشاگر را با موضوع تصوّف آشنا کند.»

در ادامه‌ی جلسه، خسرو دهقان ضمن تایید این نکته گفت: «اگر موضوع تصوّف را مثلاً یک کتاب ده هزار صفحه‌ای تصور کنیم، باید پذیرفت فیلم «خرابات» تقریباً فقط به دو صفحه از آن کتاب اشاره کرده است. دو صفحه‌ای که تازه در آن هم فقط به فهرست موضوع‌های مختلف این کتاب اشاره شده است.»

وی گفت: «مثلاً در بخشی از فیلم به وجود عقل‌های مختلفی (از قبیل: عقل معاش، عقل کل و…) اشاره می‌شود که باید پذیرفت هرکدام از آن‌ها به تنهایی قابلیت پرداخت در قالب یک فیلم جداگانه را دارند. با این وجود باید اشاره کرد نمایش چنین فهرستی بسیار باارزش است و چنان که می‌بینید مبنای ساخت فیلمی تحقیقاتی قرار گرفته است.»

دهقان، عدم سازگاری چنین موضوعی با ویژگی‌های بصری را مهم‌ترین نقطه‌ضعف مستند «خرابات» برشمرد و افزود: «البته این فیلم به تماشاگر خود کمک می‌کند تا در صورت تمایل به غوطه‌ور شدن در دریای تصوّف، از مهارت انجام این کار برخوردار شود و این بهترین کمک فیلم به تماشاگری است که شاید هیچ اطلاعی از علم تصوّف نداشته باشد.»

وی هم‌چنین گفت: «شاید اگر فیلم‌ساز، فیلم خود را در اختیار نقطه‌نظرهای مثبت و منفیِ موجود درباره‌ی این موضوع داده بود، بخش عمده‌ای از مشکلات فیلم خود را برطرف کرده و به افزایش بار دراماتیک و جذابیت آن کمک کرده بود.»

بخش پایانی جلسه‌ی نقد و بررسی «خرابات» به صحبت‌های آرش اسحاقی، کارگردان این فیلم اختصاص داشت. وی با اشاره به این که هدفش از ساخت این فیلم، ارائه‌ی یک دایره‌المعارف درباره‌ی صوفی‌گری نبوده گفت: «با انجام این کار فقط می‌خواستم ایده‌ی ذهنی خودم را مورد پرداخت قرار بدهم و البته هزینه‌هایش را هم دادم.»

اسحاقی گفت: «عبور از محدودیت‌هایی که محدوده‌ی ساخت «خرابات» را بسیار تنگ می‌کرد بسیار دشوار بود، اما ساخته شدن این فیلم نشان می‌دهد ظاهراً من در کار خودم موفق بوده‌ام.»

وی گفت: «این فیلم، مدعیِ شناساندن موضوع عرفان و تصوّف به مخاطب خود نیست و چنان که پیش‌تر هم گفته شد بیش‌تر به کار تماشاگرانی می‌آید که از این موضوع‌ها اطلاع چندانی ندارند. در حقیقت باید گفت «خرابات» تنها یک مقدمه برای ورود به دنیای تصوّف است. دنیایی که هرکس متناسب با اطلاعات خود، آن را بررسی و تحلیل می‌کند.»

برای اطلاع و استفاده از سایر مطالب ما، به کانال تلگرام خانه مستند بپیوندید:

کانال تلگرام خانه مستند

نظرات کاربران

نظر خود را برای ما ارسال کنید:

خبرهای مشابه

داستان تلاش های حاج قاسم سلیمانی در کرمان و سیستان و بلوچستان/ یادداشتی بر مستند «آورتین»
21 دی 1400

داستان تلاش های حاج قاسم سلیمانی در کرمان و سیستان و بلوچستان/ یادداشتی بر مستند «آورتین»

مستند نیمه بلند «آورتین» به کارگردانی حسن وزیرزاده، مستندی درباره مسأله ناامنی در استان کرمان در اوایل دهه ی هفتاد می باشد. فیلم، راوی عملیات آورتین به فرماندهی حاج...

ماجرایی مشابه بمباران هیروشیما و ناکازاکی! / یادداشتی بر مستند «زندگی در آرشیو»
21 دی 1400

ماجرایی مشابه بمباران هیروشیما و ناکازاکی! / یادداشتی بر مستند «زندگی در آرشیو»

مستند زندگی در آرشیو به کارگردانی برهان احمدی، مستندی 43 دقیقه ای با موضوع قربانیان شیمیایی جنگ ایران و عراق است....

پرتعلیق و جذاب! / یادداشتی بر مستند «72 ساعت»
19 دی 1400

پرتعلیق و جذاب! / یادداشتی بر مستند «72 ساعت»

روایت و چیدمان مستندات فیلم «۷۲ ساعت» به‌گونه‌ای است که چه بخواهیم و چه نخواهیم ما را به سمت قضاوتی عادلانه و منصفانه درباره کشف یک جنایت ظالمانه...

روایتی از فرسودگی، خشم و ناامیدی/ یادداشتی بر مستند «روزهای ناتمام»
29 آذر 1400

روایتی از فرسودگی، خشم و ناامیدی/ یادداشتی بر مستند «روزهای ناتمام»

روزهای ناتمام، مستندی 46 دقیقه‌ای به کارگردانی مهدی قربانپور درباره فعالیت مؤمن مؤمنی، رزمنده سابق در مواجهه با کرونا در جزیره کیش...

به رگبار بستن آسان آدم ها! / یادداشتی بر مستند «خانه های رها شده»
28 آذر 1400

به رگبار بستن آسان آدم ها! / یادداشتی بر مستند «خانه های رها شده»

خانه‌های رها شده مستندی 78 دقیقه‌ای اثر محمدرضا عباسیان با موضوع ویرانی است. مستند، خانه‌های ویران و رهاشده سوریه را که ناشی از جنگ در این کشورند به تصویر...

مستندی خوش ساخت و جذاب درباره حیات وحش دریاچه ارومیه / یادداشتی بر «بوی مادر، بوی دریا»
27 آذر 1400

مستندی خوش ساخت و جذاب درباره حیات وحش دریاچه ارومیه / یادداشتی بر «بوی مادر، بوی دریا»

مستند «بوی مادر، بوی دریا» مستندی کوتاه و خوش ساخت با محوریت موضوع حیات وحش در جزایر دریاچه ارومیه می باشد....

یک مستند اجتماعی بدون چارچوب و تحلیل/ یادداشتی بر مستند «برایمان بمان»
27 آذر 1400

یک مستند اجتماعی بدون چارچوب و تحلیل/ یادداشتی بر مستند «برایمان بمان»

مستند «برایمان بمان» مستندی در بخش نیمه بلند پانزدهمین جشنواره سینما حقیقت است که راوی زندگی یک زوج در انتظار فرزند است. زوجی که به دلیل سقط جنین های مکرر، سال های زیادی را در انتظار فرزند بوده اند و اکنون انتظارشان به نتیجه رسیده...

روایت تلخ قهرمانی که معتاد شده است/ یادداشتی بر مستند «پهلوانان نمی میرند»
25 آذر 1400

روایت تلخ قهرمانی که معتاد شده است/ یادداشتی بر مستند «پهلوانان نمی میرند»

ستند «پهلوانان نمی‌میرند» به کارگردانی شراره عطاری، به کشتی گیر نام آور و قهرمان آسیایی محسن قاسمی می‌پردازد که در اوج فعالیت ورزشی اش معتاد شده است....

خاطره گویی غیرمنسجم! / یادداشتی بر مستند «شازده حمام»
25 آذر 1400

خاطره گویی غیرمنسجم! / یادداشتی بر مستند «شازده حمام»

» فیلمی شخصیت محور است. روایتی پیرامون شخصیت و خاطرات دکتر محمد حسین پاپلی یزدی از اساتید نامی ایران در زمینه ی جغرافیا و از مفاخر فرهنگی شهر یزد، که اسم مستند از کتاب خاطرات ایشان برگرفته شده...

تلاشی برای توانمندسازی زنان مهاجر/ یادداشتی بر مستند «ای کاش داد می زدم»
25 آذر 1400

تلاشی برای توانمندسازی زنان مهاجر/ یادداشتی بر مستند «ای کاش داد می زدم»

مستند «ای کاش داد می زدم» روایت یکی از معلمان نهضت سوادآموزی است که هدفش آموزش زنان افغانی ساکن استان سمنان می باشد....

پژوهشی جامعه شناسانه درباره آموزش و پرورش/ یادداشتی بر مستند «دبستان پارسی»
25 آذر 1400

پژوهشی جامعه شناسانه درباره آموزش و پرورش/ یادداشتی بر مستند «دبستان پارسی»

مستند «دبستان پارسی» مستندی تاریخی اجتماعی است که محور اصلی روایتش تأسیس اولین دبستان نوین یزد معروف به دبستان پارسی می باشد....

تحمل آزادی، شوخی نیست! / یادداشتی بر مستند «یاشماق»
25 آذر 1400

تحمل آزادی، شوخی نیست! / یادداشتی بر مستند «یاشماق»

«یاشماق»، مستندی 50 دقیقه‌ای، به کارگردانی رضا غلامی مطلق، درباره ترس‌ها و امیدهای سه زن با محوریت زنی است که ازدواج و طلاقش به اجبار رسمی به نام قارشلق یا عوض کردن دو دختر با هدف پیوند دو خانواده بوده است....